Thành ngữ "bới lông tìm vết" xuất phát từ thành ngữ
Hán Việt "suy mao cầu tì". Trong tiếng Việt, thành ngữ này được dùng
để chỉ hành vi của những người hay bới móc khuyết điểm, thiếu sót của người
khác.
Trước
hết, hành động "bới lông tìm vết" được thực hiện khi xem xét các loại
chim đẹp. Ngày xưa bên Trung Hoa hay mở các hội thi chim. Chim đẹp ở bộ lông và
dáng điệu. Chim quý ở tiếng hót. Những điều này lộ ra ở bên ngoài, rất hiển
nhiên, có thể nhận biết dễ dàng và chính xác. Một khi đã bới lông để dò tìm
những vết xấu thân thể có thể bị che khuất dưới lớp lông đẹp của chim có nghĩa
là về vẻ đẹp của bộ lông, của dáng điệu, của tiếng hót, những tiêu chí khách
quan, có tính chất truyền thống, đã được thừa nhận nhưng vì chủ quan không muốn
thừa nhận, hoặc muốn đánh sụt giá vẻ đẹp của chim. Đó là một sự cố tìm moi móc
không thiện ý nhằm làm giảm giá trị của loài vật này. Với nhận thức đó, người
dân gắn việc "bới lông tìm vết" với hành vi cố tìm moi móc khuyết
điểm của người khác để hạ thấp uy tín của họ.
Trong vận dụng
ngôn ngữ, thành ngữ "bới lông tìm vết" có thể được sử dụng linh hoạt
để nhấn mạnh ý nghĩa biểu đạt của nó.
Bới lông mựa nỡ tìm nơi vết
Cũng có khi kinh, cũng có quyền
(Hồng
Đức quốc âm thi tập)
Gần nghĩa với thành ngữ "bới lông tìm
vết" là thành ngữ "vạch lá tìm sâu".