LỊCH SỬ VĂN MINH ẤN ĐỘ
Tác giả: Will Durant - Nguyễn Hiến Lê dịch
MỤC LỤC
Vài lời thưa trước
Tựa
Niên biểu lịch sử Ấn Độ
Chương 1: TỔNG QUAN VỀ ẤN ĐỘ
1. Đất đai
2. Nền văn minh cổ nhất?
3. Dân tộc Ấn -Aryen
4. Xã hội Ấn -Aryen
5. Tôn giáo trong các kinh Veda
6. Các kinh Veda về phương diện văn học
7. Triết lí trong các Upanishad
Chương 2: PHẬT THÍCH CA
1. Bọn theo tà giáo
2. Mahavira và các giáo đồ Jaїn
3. Truyện Phật Thích Ca
4. Lời dạy của Đức Phật
5. Những ngày cuối cùng của Phật
Chương 3: TỪ ALEXANDRE TỚI AURENG-ZEB
1. Chandragupta
2. Ông vua triết nhân
3. Hoàng kim thời đại
4. Lịch sử Rajputana
5. Thời cực thịnh của phương nam
6. Cuộc xâm chiếm của người Hồi
7. Đại vương Akbar
8. Đế quốc Mông Cổ suy tàn
Chương 4: ĐỜI SỐNG DÂN CHÚNG
1. Nguồn lợi
2. Tổ chức xã hội
3. Luân lí và hôn nhân
4. Thái độ cử chỉ, phong tục và tính tình
Chương 5: THIÊN ĐƯỜNG CỦA THẦN LINH
1. Thời đại cuối cùng của đạo Phật
2. Các thần linh mới
3. Các tín ngưỡng
4. Các sự kì quặc về tôn giáo
5. Các vị thánh và các người vô tín ngưỡng
Chương 6: ĐỜI SỐNG TINH THẦN
1. Khoa học Ấn Độ
2. Sáu hệ thống của triết học Bà La Môn
3. Kết luận về triết học Ấn Độ.
Chương 7: VĂN HỌC ẤN ĐỘ
1. Các ngôn ngữ của ấn
2. Giáo dục
3. Anh hùng ca
4. Tuồng hát
5. Văn xuôi và thơ
Chương 8: NGHỆ THUẬT ẤN ĐỘ
1. Tiểu công nghệ
2. Âm nhạc
3. Hoạ
4. Điêu khắc
5. Kiến trúc
Chương 9: ẤN ĐỘ VÀ KI TÔ GIÁO
1. Bọn giặc biển đắc thế
2. Những “vị thánh của ngày cuối cùng”
3. Rabindranath Tagore
4. Đông phương và tây phương
5. Phong trào quốc gia
6. Mahatma Gandhi
7. Từ biệt Ấn Độ
Danh từ Ấn, Hồi
Vài lời thưa trước
Vào khoảng năm 1960, cụ Nguyễn
Hiến Lê mua trọn bộ Lịch sử văn minh của của Will
Durant[1],
bản Pháp dịch do nhà Rencontre - Thuỵ Sĩ xuất bản. Năm
1970, cụ dịch cuốn Lịch sử văn minh Ấn Độ, sau đó
cụ dịch thêm các cuốn Lịch sử văn minh Ả Rập,
Nguồn gốc văn minh và Lịch sử văn minh Trung
Hoa. Bốn cuốn đó đều nằm trong tập I: Di sản
phương Đông.
Theo cụ
Nguyễn Hiến Lê thì tác giả soạn xong tác tập Di sản
phương Đông, tức tập Our Oriental Heritage[2]
vào năm 1935[3],
lúc đó người Anh còn đô hộ Ấn Độ. Đến ngày 15 tháng 8
năm 1947, Anh trao trả độc lập cho Ấn Độ nhưng tách Ấn
Độ thành hai quốc gia: một có đa số dân theo Ấn Độ giáo
là Ấn Độ; một có đa số dân theo Hồi giáo là Pakistan,
nước này gồm hai phần: phần phía đông Ấn Độ gọi là Đông
Pakistan (năm 1971 tuyên bố độc lập, trở thành nước Cộng
hoà Nhân dân Bangladesh), phần phía tây Ấn Độ gọi là Tây
Pakistan (Cộng hòa Hồi giáo Pakistan ngày nay)[4].
Do vậy ta nên hiểu Ấn Độ trong cuốn Lịch sử văn minh
Ấn Độ này gồm cả ba nước Ấn Độ, Pakistan và
Bangladesh. Các địa danh được nêu trong sách như Lahore,
Karachi, Mohenjo Daro, Peshawer, Sindh… nay đều thuộc
Pakistan; xứ Bengal thì gồm một phần là Tây Bengal nay
thuộc Ấn Độ, một phần là Đông Bengal nay là nước
Bangladesh.
Bản đồ
Cachemir
Còn địa
danh Cachemir ngày nay, theo như bản đồ[5]
ở trên, thì gồm: phần xanh là vùng Kashmiri dưới quyền
quản lý của Pakistan, vùng nâu đậm là Jammu và Kashmir
thuộc Ấn Độ và Aksai Chin thuộc Trung Quốc. Như vậy nước
Ấn Độ trong cuốn Lịch sử văn minh Ấn Độ không
những gồm ba nước Ấn Độ, Pakistan, Bangladesh ngày nay
mà gồm cả phần Aksai Chin thuộc Trung Quốc nữa.
Xem bản đồ
bên trái ở dưới, chúng ta thấy, trước khi bị chia tách
vào năm 1947, Ấn Độ không bao gồm Népal vì Anh công nhận
nền độc lập của Népal từ năm 1923, nhưng tôi ngờ rằng
tác giả xem Népal cũng thuộc về Ấn Độ vì trong Tiết IV –
Chương V, tác giả viết: “Ở Ấn Độ nơi nào cũng thấy dấu
vết của sự thờ phụng sinh thực khí đó: khi thì là dương
vật ở trong các đền ở Népal, Bénarès, vân vân…”[6].
Mà ở Népal thì có các địa danh liên quan đến Đức Phật
Thích Ca được đề cập trong sách như Kapilavastu (Ca Tì
La Vệ), Lumbini (Lâm Tì Ni)… Vì nguyên tác cuốn Lịch
sử văn minh Ấn Độ có nhan đề là India and her
neighbors (Ấn Độ và các xứ láng giềng), cho nên ta
cũng có thể nói rằng tác giả sắp Népal vào các xứ láng
giềng gần xa của Ấn Độ như Afganistan (A Phú Hãn), Tích
Lan, Tây Tạng, Miến Điện, Xiêm, Cao Miên, Java… Theo tác
giả thì “Khi các tôn giáo Ấn Độ vượt biên giới và các eo
biển mà truyền qua Tích Lan, Java, Cao Miên, Thái Lan,
Miến Điện, Tây Tạng, Khotan, Turkestan, Mông Cổ, Trung
Hoa, thì nghệ thuật Ấn cũng lan tràn vào các xứ đó”[7],
và ông dành trọn một tiết để nói về kiến trúc các xứ
Tích Lan, Miến Điện, Xiêm, Cao Miên, Java. Ông bảo:
“Thật lấy làm lạ ngôi chùa Phật lớn nhất – có vài nhà
chuyên môn cho là ngôi đền lớn nhất thế giới nữa – không
phải ở trên đất Ấn mà ở trên đảo Java”, tức chùa
Borobudur, và “chỉ có một đền Ấn là vĩ đại hơn chùa
Borobudur mà đền đó cũng ở xa Ấn Độ, bị rừng rậm che lấp
trong mấy thế kỉ”, tức đền Angkor Wat (Đế Thiên) ở Cao
Miên[8].
Bản đồ Ấn Độ (năm 1947
và năm 2007)
*
Trong bài
Tựa, cụ Nguyễn Hiến Lê không cho biết nhà
Rencontre in xong tập Di sản phương Đông (nhan đề
tiếng Pháp là Notre Héritage Oriental) năm nào,
cụ chỉ bảo: “nhà Rencontre ở
Lausanne (Thuỵ Sĩ) cuối năm 1970 mới in xong toàn bộ
[Lịch sử văn minh] bản tiếng Pháp”[9],
nên ta chỉ có thể tạm đoán rằng bốn dòng sau đây ở cuối
bảng Niên biểu lịch sử Ấn Độ là do nhà Recontre
bổ sung vì trong bản tiếng Anh không có:
1935….Sắc
lệnh Chính phủ Ấn Độ (thành lập Liên bang Ấn).
1945 – 1946….Hội
nghị Simla và hội nghị New Delhi.
1947….Ấn
Độ tách ra thành Hindoustan (Ấn) và Pakistan (Hồi).
1948….Ấn
Độ độc lập – Gandhi bị ám sát.
Ở cuối sách
có bảng Danh từ Ấn, Hồi do Pháp phiên âm có lẽ là
cũng do nhà Rencontre lập vì bản tiếng Anh không có và
vì mục từ Trimurti trong bảng đó được giải thích
là: tượng thần Shiva có ba mặt; cách giải thích
đó xem ra không phù hợp với lời này của Will Durant:
“Người Ấn cho rằng đời sống cũng như
vũ trụ, qua ba giai đoạn liên tiếp: sinh, trưởng rồi
diệt. Vì vậy có ba thứ thần: thần Brahma, đức Sáng tạo;
thần Vichnou, đức Bảo tồn; và thần Shiva, đức Huỷ diệt:
đó là Trimurti, tức “ba hình thức” mà tất cả các người
Ấn, trừ những tín đồ Jaïn [và Hồi giáo, dĩ nhiên] đều
theo”[10].
Ngược lại,
trong bản tiếng Anh có nhiều chi tiết mà bản Việt dịch
lại không có, ví dụ như hai câu sau đây ở cuối Tiết VI –
Chương IX: It was Gandhi s task to unify India; and
he accomplished it. Other tasks await other men (Tạm
dịch: Đó là nghĩa vụ thống nhất Ấn Độ của Gandhi, và
Ngài đã hoàn thành được nghĩa vụ đó. Còn những nghĩa vụ
khác thì dành cho những người khác).
Có thể
những chỗ thiếu sót đó là do sách in thiếu mà cũng có
thể do nhà Rencontre hoặc cụ Nguyễn Hiến Lê lược bỏ. Vì
không có bản tiếng Pháp nên tôi tạm đoán như vậy và vì
không có bản tiếng Pháp nên tôi tạm xem các chữ được
thêm vào trong mạch văn (đặt trong dấu ngoặc đơn), các
chú thích không có trong bản tiếng Anh mà có trong bản
Việt dịch là do cụ Nguyễn Hiến Lê thêm vào.
Theo “Danh
mục sách Nguyễn Hiến Lê” in trong cuốn Mười câu
chuyện văn chương thì cuốn Lịch sử văn minh Ấn Độ
được nhà Lá Bối xuất bản lần đầu vào năm 1971. Ebook này
tôi chép lại từ bản của Nxb Văn hoá Thông tin in năm
2006 và đối chiếu bản tiếng Anh để sửa chữa và bổ sung
các chỗ sai sót, và bạn Tuanz dùng bản của Trung Tâm Đại
học Sư Phạm TP. HCM in vào 1989 để sửa chữa (trong đó có
cả những lỗi do tôi chép sai) và bổ sung thêm; ngoài ra
bạn Tuanz còn góp ý để tôi sửa lại một số chú thích mà
tôi ghi thêm vào[11].
Xin chân thành cảm ơn bạn Tuanz và xin trân trọng giới
thiệu cùng các bạn.
Goldfish
Tháng 12 năm 2010
[1]
Từ cuốn XX, ông bà kí tên chung: Will và Ariel
Durant.
[2]
Các bạn có thể xem trực tuyến hoặc tải về Bản
4.8 tại
http://www.scribd.com/doc/20351263/The-Story-of-Civilization-01-Our-Oriental-Heritage.
(Book II: India and Her Neighbors - không kể
phần chú thích - từ trang 422 đến trang 683).
[3]
Wikipedia bảo
tập này xuất bản vào năm 1937.
[4]
Đông Pakistan và Tây Pakistan cũng được gọi là
Đông Hồi và Tây Hồi.
[5]
Các hình ảnh
trong ebook nầy đều do tôi sưu tầm trên mạng.
[6]
Wikipedia bảo: “Nền văn minh Ấn Độ thời cổ đại
bao gồm cả vùng đất ở các nước như: Ấn Độ,
Pakistan, Nêpan, Bangladesh ngày nay”.
[7]
Chúng ta có thể kể thêm: Bhutan, Lào, Chiêm
Thành, Phù Nam. (Goldfish).
[8]
Tác giả dành gần bốn trang để viết Cao Miên, mà
theo ông thì: “gốc gác phần lớn là Trung Hoa,
phần nhỏ là Tây Tạng (…) mà nền văn minh lại gốc
Ấn Độ”.
[9]
Trên trang
http://cgi.ebay.fr/livre-HERITAGE-ORIENTAL-2-JudTe-Perse-Inde-/370424068036,
nhà Ebay rao bán tập Notre héritage oriental 2:
La Judée, La Perse, L Inde, do nhà Rencontre in
1966. Tôi không biết năm 1966 là năm in lần đầu
hay là năm tái bản.
[10]
Wikipedia cũng giải thích tương tự với Will
Dutant: “Trimurti: Gồm ba vị thần tối cao trong
Ấn Độ giáo: Brahma là đấng tạo hóa, Vishnu là
đấng bảo hộ, còn Shiva là đấng hủy diệt. Cả ba
tạo thành bộ tam thần Trimurti”.
[11]
Để khỏi rườm, tôi hạn chế tối đa việc chú thích
các chỗ sửa sai.
Back To Top 
