Subscribe HoaVoUu Youtube
Kính mời Subscribe kênh
YouTube Hoa Vô Ưu
Sitemap Hoavouu.com
Điền Email để nhận bài mới
View Counts
19,047,956

"Ngày xuân tỉnh giấc giữa cơn say" Một bài thơ của Lý Bạch

Friday, April 17, 202010:27(View: 1377)
"Ngày xuân tỉnh giấc giữa cơn say" Một bài thơ của Lý Bạch

"Ngày xuân tỉnh giấc giữa cơn say"

Một bài thơ của Lý Bạch

 

Hoang Phong

 

 

            Mùa "đại dịch" không được phép đi đâu cả, ra vườn xới đất trồng mấy dây bầu. Tiết trời đã sang xuân, vài loài hoa đầu mùa đang nở rộ. Nghỉ tay ngồi bên thềm sân, bỗng dưng chợt nhớ đến một bài thơ say của thi hào Lý Bạch. Cách nay lâu lắm, đã hơn 12 thế kỷ, có một thi hào say khướt giữa một mùa xuân. Tuy không biết uống rượu thế nhưng dường như tôi cũng say, say cái hơi men của một thi nhân thời Đường và cả sự đảo điên của thế sự. Bài thơ mang tựa là "Xuân nhật túy khởi ngôn chí" (春日醉起言志 ), có nghĩa là "Ngày xuân chợt tỉnh giấc trong lúc quá chén, tự nói lên những cảm nghĩ của mình"

 

            Đại ý bài thơ là người thi sĩ tìm nguồn vui trong chén rượu, thế nhưng thật ra dường như đấy cũng chỉ là một cách mượn hơi men để trốn tránh hiện thực. Thi nhân đang ngất ngây bên chén rượu, thế nhưng bất chợt giật mình và tự hỏi: ngày tháng nào đây? Thi nhân quên mất cả thời gian. Choáng váng vì hơi men, mùa xuân đang hiện ra trước mắt cũng chẳng hay, nỗi ray rứt hiện lên trong lòng cũng chẳng biết. Chẳng may trong lúc say nếu chợt tỉnh nhìn thấy hiện thực hiện ra với mình thì thi nhân lại phải rót thêm một chén rượu khác để nghêu ngao hát lên một bài ca vô nghĩa, để chờ đợi một cái gì đó thật êm ả và an bình của một đêm trăng sáng. 

            

            Bài thơ bắt đầu bằng một nhận thức trước sự bon chen của xã hội và cuộc sống điền rồ của con người

 

Xử thế nhược đại mộng

Hồ vi lao kỳ sinh

 

Nếu xem thế sự như một giấc mơ dài

Thì lao đao để mà làm gì?

            

            "Cuộc sống như một giấc mộng dài" là một ý niệm đã ăn sâu vào tư tưởng và nền văn hóa của Trung quốc từ nghìn xưa. Vào thế kỷ thứ IV trước Tây lịch, giữa ban ngày, Trang tử nằm mơ thấy mình hóa thành một con bướm - "Trang Chu mộng hồ điệp" - thế nhưng sau khi tỉnh giấc thì lại tự hỏi không biết là Trang Chu nằm mơ thấy mình hóa thành con bướm hay con bướm nằm mơ hóa thành Trang Chu. Cái thắc mắc đó đưa chúng ta vào một thế giới của ảo giác, lừa phỉnh và không thật

 

            Mới hôm qua, con người còn đang say sưa phát triển kinh tế, chứng khoán gia tăng, toàn cầu hóa xã hội con người. Thế nhưng đột nhiên dường như cả nhân loại đang giật mình và hoảng hốt giữa một cơn ác mộng. Phải chăng Lý Bạch từ ngàn xưa vội rót thêm một chén rượu để được tiếp tục làm một con bướm giữa mùa xuân, và hát lên để chờ một đêm trăng sáng?

 

            Thế nhưng ngày nay con trăng vằng vặc không còn là một hình ảnh lý tưởng nói lên một cái gì đó thật tinh khiết, êm ả và thanh tịnh nữa. Đèn điện khắp nơi, ô nhiễm làm mờ đục cả bầu trời, con người đã lên được mặt trăngtrở về địa cầu, không còn mấy ai để ý hay trông thấy ánh trăng vằng vặc của một đêm trăng tròn. Các bài thơ say với trăng của Lý Bạch ngày nay không còn mang một ý nghĩa nào nữa, không còn tạo được một xúc cảm nào nữa như hàng ngàn năm trước. Tuy nhiên chúng ta hãy cố gắng trở về với một thời quá khứ xa xưa để cùng say với Lý Bạch giữa ban ngày, và cùng nhau chờ một con trăng sáng.

 

            Bài thơ như sau:

 

Ngày xuân tỉnh giấc giữa cơn say

Thơ: Lý Bạch

Lời Việt: Hoang Phong

***

Cuộc đời ảo giác giấc mộng dài,

Lao đao chuốc khổ để làm chi?

Suốt ngày say khướt bên chén rượu,

Mình ta ngất ngưỡng mái hiên ngoài.

 

Giật mình, ô kìa con chim nhỏ,

Líu lo trước ngõ giữa khóm hoa.

À nhỉ, hóa ra mùa nào đấy?
Oanh vàng chào đón gió xuân sang.  

 

Xao xuyến, lòng ta chừng bật khóc,

Vội rót rượu thêm một chén đầy.

Hát vang ta chờ con trăng sáng.

Tiếng hát vừa vơi, mộng đã tàn.

 

             Bures-Sur-Yvette, 15.04.20

 

            Rót thêm một chén rượu để ngẩng cổ hát vang, thế nhưng tiếng hát vừa dứt thì thi nhân lại trở thành Lý Bạch, quên mất mình là một con bướm đang bay lượn trong một khóm hoa xuân. Ngày vẫn chưa tắt, con trăng vẫn chưa lên. Con người vẫn cứ tiếp tục nuôi dưỡng một giấc mơ dài. Vũ trụ "tuyệt vời" sinh ra một vị lãnh đạo "tuyệt vời", thế nhưng nơi quê hương của Lý Bạch dường như cũng sinh ra một con siêu vi khuẩn "bé xíu". Giấc mộng của một thi nhân phải chăng cũng chỉ là một con bướm "bé xíu" giữa một mùa xuân? 

 

            Sau đây là nguyên bản bài thơ bằng tiếng Hán của Lý Bạch, kèm theo một bản dịch âm và một bản dịch nghĩa:

春日醉起言志

XUÂN NHẬT TÚY KHỞI

NGÔN CHÍ

 

處世若大夢,(Xử thế nhược đại mộng)           Nếu xem cuộc sống như ảo mộng      

爲勞其生。    (Hồ vi lao kỳ sinh?)                   Thì lao đao để mà làm gì?      

所以終日醉,(Sở dĩ chung nhật túy,)               Hãy cứ suốt ngày say khướt.

頹然臥前楹。(Đồi nhiên ngọa tiền doanh.)     Ngả nghiêng trước mái hiên ngoài.

覺來盼庭前,(Giác lai phán đình tiền,)            Tỉnh giấc nhìn ra trước sân,

一鳥花間鳴。(Nhất điểu hoa giang minh.)      Một con chim đang hót trong khóm hoa.

借問此何日,(Tá vấn thử hà nhật,)                  Tự hỏi: hóa ra mùa (ngày) nào đấy? 

春風語流鶯。(Xuân phong ngữ lưu oanh.)      Con chim oanh líu lo trong gió xuân.

感之欲歎息,(Cảm chi dục thán tức,)              Xúc động chừng muốn khóc. (nghẹn thở)      

對酒還自傾。(Đối tửu hoàn tự khuynh.)         Tự mình rót thêm một chén rượu,  

浩歌待明月,(Hạo ca đã minh nguyệt,)           Hát vang chờ trăng sáng.

曲盡已忘情.   (Khúc tận dĩ vong tình.)             Bài ca vừa dứt, đã quên ngay các cảm nhận.

                                                                        

                                                                        (Hoang Phong dịch nghĩa)

 

            Bài thơ có hai chữ khó hiểu và khá "kín đáo": chữ thứ nhất là chữ cuối của tựa bài thơ đó là chữ / "chí", có nghĩa là "ý nguyện" hay "tâm nguyện" của mình (the will), và chữ cuối của câu cuối, tức câu kết, là chữ 情/"tình". Vậy Lý Bạch muốn nói lên điều gì qua hai chữ này?  Đối với chữ thứ nhất thì cũng có thể đoán được, đó là ý nguyện xa lánh cái bon chen của thế tục, chối bỏ hiện thực, và nhất là rất sợ khi tỉnh rượu thì quên mất các ảo giác của mình trong lúc say. Đối với chữ thứ hai là chữ 情/"tình", từ điển tiếng Anh và tiếng Pháp dịch là "cảm tính", "cảm nhận", "xúc cảm" hay "trạng huống" (feeling / emotion / sense / situation /sentiment), từ điển Hán-Nôm thì lại dịch là "tình", khiến các dịch giả có thể liên tưởng đến "tình yêu" hay "tình thương" (?), hoặc một "mối tình" nào đó, điều này khiến không những câu kết không có nghĩa gì cả mà toàn thể bản dịch mất hết sự mạch lạc trong xúc cảm và cả nội dung. Một số bản dịch tiếng Anh và tiếng Pháp dịch chữ 情/tình là "xúc cảm", "cảm nhận" hay "cảnh huống", cách dịch này khá từ chương nhưng không nói lên được những gì mà thi nhân muốn nói. Nhiều bản dịch sang tiếng Anh, tiếng Pháp và tiếng Việt đã được tham khảo, thế nhưng dường như không có bản dịch nào nói lên được tâm nguyện (/chí) của Lý Bạch và "tình" hay các sự "cảm nhận" của Lý Bạch là gì.

     

Bức họa này thường được kèm chung với các bản dịch tiếng Anh, thế nhưng cũng không được đúng lắm với nội dung của bài thơ. Lý Bạch say khướt giữa ban ngày, hát vang để chờ trăng lên, thế nhưng ngày vẫn chưa tắt, đêm thanh trăng sáng vẫn chưa hiện lên với mình, chỉ giật mình thoáng thấy một mùa xuân.   

 

            Xin trích dẫn dưới đây ba bản dịch tiếng Việt của các vị Hán học tiền bối: Trần Trọng Kim, Tản Đà, Trần Trọng San, củng với một bản dịch tiếng Anh và một bản dịch tiếng Pháp. 

 

Bản dịch của Trần Trọng Kim

Ngày xuân say dậy nói chí của mình

 

Ở đời tựa giấc chiêm bao
Làm chi mà phải lao đao nhọc mình
Suốt ngày mượn chén khuây tình
Say rồi nghiêng ngửa bên mành hàng ba
Tỉnh ra trông mé trước nhà
Một con chim hót trong hoa ngọt ngào
Hỏi xem ngày ấy  ngày nào
Chim oanh ríu rít đón chào gió đông;

Thở than cảm xúc nỗi lòng
Chuốc xem ít chén say cùng cảnh vui
Hát ngao chờ bóng trăng soi
Ca vừa dứt khúc đã nguôi mối tình

____________________

Bản dịch của Tản Đà

 

Ngày xuân say rượu dậy nói chí mình

Ở đời như giấc chiêm bao
Cái thân còn đó, lao đao làm gì?
Cho nên suốt buổi say lì,
Nằm lăn trước cột, biết gì có ta.
Tỉnh thôi đưa mắt sân nhà.
Một con chim hót bên hoa ngọt ngào.
Hỏi xem: nay đó ngày nào?
Ngày xuân gió mát, vui chào tiếng oanh.
Ngậm ngùi cám cảnh sinh tình,
Nghiêng bầu, mình lại với mình làm vui.
Hát ran, chờ tấm trăng soi,
Thoạt xong câu hát thời rồi đã quên (?).

____________________

                                              Bản dịch của Trần Trọng San

(không truy tìm được tựa?)

 

Đời là một giấc mơ thôi
Thì làm nhọc cuộc sống này mà chi
Cho nên say khướt li bì
Suốt ngày uể oải nằm kề trước hiên
Tỉnh ra sân trước trông nhìn
Trong hoa thấy một con chim thì thào
Hôm nay là cái hôm nào
Tiếng oanh trò chuyện lào xào gió xuân
Buồn lòng những muốn thở than
Thuận tay vẫn cứ rót tràn mãi thôi
Hát vang chờ đợi trăng chơi
Vừa xong khúc đã quên rồi tình kia

________________

 

Bản dịch tiếng Anh

 

(Waking from Drunken Sleep on a Spring Day) 

Life is a dream. No need to stir.

Remembering this I’m drunk all day.
Lying helpless beside the porch,
Waking to see the deep garden.
One bird calls among the flowers.
Ask myself what’s the season?
Song of the oriole in Spring breezes,
Voice of beauty sadly moves me.
Is there wine? Ah, fill the cup.
Sing and watch the white moon rise,
Until song’s end and sense is gone.

_______________

 

Bản dịch tiếng Pháp

Un jour de printemps, 
le poète exprime ses sentiments au sortir de l’ivresse

Si la vie est comme un grand songe,

A quoi bon tourmenter son existence !

Pour moi je m’enivre tout le jour,

Et quand je viens à chanceler, je m’endors au pied des premières colonnes1.

A mon réveil je jette les yeux devant moi :

Un oiseau chante au milieu des fleurs ;

Je lui demande à quelle époque de l’année nous sommes. 

Il me répond : A l’époque où le souffle du printemps fait chanter l’oiseau.

Je me sens ému et prêt à soupirer,

Mais je me verse encore à boire ;

Je chante à haute voix jusqu’à ce que la lune brille, 

Et à l’heure où finissent mes chants, j’ai de nouveau perdu le sentiment de ce qui m’entoure.

 

(1. Les maisons chinoises ont presque toutes, à leur entrée, une sorte de vestibule abrité, mais non fermé, qui ressemble assez aux galeries extérieures des chalets suisses. Le pied des premières colonnes, c’est donc à peu près le seuil de la porte-)

 

 

                                                                             Bures-Sur-Yvette, 16.04.20

Send comment
Off
Telex
VNI
Your Name
Your email address
(View: 62)
Pháp Phật viên dung vạn cõi hòa, Người trời liễu ngộ, lặng niềm ca. Tu chơn phá động qui đường chánh, Niệm ảo ghiền tham đến nẻo tà.
(View: 56)
A Na Luật được sinh ra Ở trong vương tộc rất là nổi danh Thật thà, hoạt bát, thông minh Múa ca, âm nhạc quả tình tinh thông
(View: 1958)
Ở bên sườn núi thuở xưa Có ngôi chùa nhỏ với sư rất già Lông mày sư tựa tuyết pha Chòm râu cước trắng mượt mà đẹp thay,
(View: 1464)
Trong ngôi thiền viện thuở xưa Đứng đầu là một thiền sư lâu đời Lìa trần tuổi chín mươi hai Danh ngài viện chủ khó ai sánh cùng,
(View: 336)
Ni cô quyết chí tu hành Cầu tìm giác ngộ lòng thành thiết tha Nên cô nhờ thợ tạc ra Một pho tượng Phật thật là uy nghi
(View: 661)
Đọc Thơ Phật Của Thi Sĩ Tâm Tấn - Viết về tập thơ “Cuối Đời Lọc Những Tinh Sương” của thi sĩ Tâm Tấn
(View: 373)
Ngày xưa, ngày xửa, ngày xưa Có hoàng tử nọ khi vừa sinh ra Tin lành tràn ngập quốc gia Vua, hoàng hậu với muôn nhà mừng vui,
(View: 330)
Miền Nam Ấn Độ một thời Cách thành Vương Xá chỉ vài dặm thôi Quê hương đó chính là nơi Thầy Xá Lợi Phất ra đời thuở xưa,
(View: 360)
Một chiếc nệm trắng tinh, Nếu chân bạn lấm lem. Mà bạn leo lên đó, Thì nệm cũng trở thành một tấm bùn nhơ.
(View: 356)
Dù ta không có bạc tiền Vẫn còn bảy thứ để đem tặng người.
(View: 354)
Khi chim còn sống trên đời Chim ăn kiến nhỏ thấy thời khó chi, Nhưng khi chim bị chết đi Kiến thời ăn nó có gì khó đâu.
(View: 264)
Đây lời Phật dạy lâu rồi: "Ta xem chức tước, thứ ngôi trên đời Của hàng vua chúa mọi thời
(View: 359)
Có chàng chiến sỹ thuở xưa Tìm qua thăm hỏi thiền sư một lời: "Thiên đường, địa ngục đôi nơi Thực chăng hay chỉ nói chơi đặt bày?"
(View: 371)
Thuở xưa có một thanh niên Rất là hiếu thảo khắp miền biết danh Là con một, đã trưởng thành Nhưng chưa chịu lập gia đình với ai
(View: 323)
Có ông lãnh chúa vùng kia Một hôm cho thuộc hạ đi triệu mời Thỉnh hai vị khách tới chơi Hai thiền sư nọ là người tiếng tăm.
(View: 355)
Anh chàng Đại Lãng thuở xưa Có tài đô vật rất ư tuyệt vời Lại thêm sức mạnh hơn người, Khi trong nội bộ ngay nơi viện nhà
(View: 350)
Đoàn ca kịch nọ nổi danh Kiếm ăn đi khắp tỉnh thành làng thôn Diễn tuồng ác quỷ kinh hồn Tuồng "Quỷ La Sát" luôn luôn hãi hùng
(View: 517)
Một buổi sáng, Trời Mây trong xanh ngắt, Nắng tung tăng chào đón một ngày vui... Gió êm đưa tia nắng rộn niềm vui, Mặt Trời lên tỏa hào quang rực sáng...
(View: 574)
Hôm nay vào trước Cổng Chùa, Nhận Cành Hoa Trắng cài lên áo mình. Tâm Hương một nén ân tình, Kính dâng lên Mẹ muôn phần nhớ thương !
(View: 603)
Thi Hoá Kinh Trung Bộ 4 tập - Giới Lạc Mai Lạc Hồng
(View: 527)
Tuy là thầy của Nhật Hoàng Thiền sư vẫn thích lang thang du hành Ngài tuy đã rất nổi danh Vẫn làm khất sĩ dạo quanh khắp vùng.
(View: 576)
Cỏ cây, sinh vật thời xưa Đều cùng biết nói, lại vừa biết nghe Riêng loài người giỏi mọi bề Được tôn chúa tể chính vì trí khôn,
(View: 712)
Nguồn sức mạnh của trẻ thơ Chính là tiếng khóc bất ngờ kêu la. Nguồn sức mạnh của đàn bà Là cơn phẫn nộ bùng ra tức thời.
(View: 1857)
Một thiền sư rất nổi danh Lãng du theo đám mây xanh cuối trời Chân ông in dấu khắp nơi
(View: 837)
Tất cả Pháp Thế Gian, Ta cần phải buông bỏ, Tín- Hạnh- Nguyện ghi nhớ. Thu nhiếp các Lục Căn, Giữ Tâm luôn thanh tịnh.
(View: 700)
Khi mà bạn có Mẹ hiền Chăm lo cho bạn ngày đêm an phần Những gì bạn muốn bạn cần Mẹ hoan hỉ giúp, xả thân chẳng phiền.
(View: 1490)
Mẹ mà nở những nụ cười Lúc nào cũng chiếu sáng ngời đẹp thay, Mẹ ôm ấp trong vòng tay Mang niềm vui tới bao ngày trong ta.
(View: 533)
Có hai phương cách thông thường Thực thi tôn giáo cõi dương trần này Một là hãy sống xa đây Xa nơi trần tục như thầy tu thôi
(View: 884)
Trời rạng muôn phương với trăng sao, Đất rung bảy lần cùng núi rừng, Người về rực rỡ vườn tuệ giác, Thiên nhạc dặt dìu khúc xưng dương.
(View: 579)
Một người giàu có thuở xưa Tác phong đứng đắn lại thừa thông minh Cho nên các kẻ chung quanh Tỏ lòng thán phục, tỏ tình kính yêu
(View: 843)
Cầu mong đại dịch chóng qua thôi Thế giới giờ đây điêu đứng rồi Phố xá đìu hiu đều đóng cửa Thôn quê lặng lẽ thảy im hơi
(View: 671)
Lời Kinh Đêm càng vút cao cao mãi, Tỏa lan vào ánh sáng khắp Không Gian... Mỗi Câu Kinh tràn ý nghĩa Ngọc Vàng, Bây cao mãi, hòa tan vào Vũ Trụ....
(View: 697)
Thiền sư tinh tấn tu hành Cho nên đạo hạnh nổi danh khắp vùng Bà con ca tụng vô cùng Ngài nêu gương sáng soi chung cho đời.
(View: 1416)
Trong một viện dưỡng lão ở nước Úc, cụ ông Mak Filise, 86 tuổi, không có thân nhân nào thăm viếng trong nhiều năm.
(View: 692)
Nước kia có một ông vua Nghe lời đồn đãi khó ưa về mình Ngoài đời có kẻ phê bình Rằng mình bạo ngược, tính tình tàn hung
(View: 1017)
Lại thêm một ngày cho cuộc đời. Lại thêm một ngày cho em, Lại thêm một ngày cho anh, Lại thêm một ngày cho những người còn sống trên cõi đời này.
(View: 743)
Nợ nước thù chồng nặng cả hai Cùng em chia sẻ bước chông gai Sơn hà dựng lại, dân ghi đức Vương bá xây nền quốc chính ngôi
(View: 1167)
Nguyện Cầu Đức Phật Dược Sư, Chữa cho Thế Giới bớt dần dịch căn,
(View: 1085)
Một năm Thầy Hư Vân về Kê Túc, Để tịnh tu, giao Hội cho Cao Tăng... Tại đây, Thầy tu sửa Chùa Hưng Vân... Chùa La Thuyên, tỉnh Hạ Dương cho hoàn chỉnh
(View: 1151)
Ta cứ ngỡ tuổi già toàn tẻ nhạt, Ngại bốn mùa năm tháng lướt qua nhanh,
(View: 619)
Nơi miền bắc Ấn Độ xưa Trong vương quốc nọ có vua trị vì Giúp vua là vị quan kia Có tài định giá những gì bán buôn
(View: 1254)
Bạn ơi, Muốn sống hạnh phúc thì xin bạn: Đừng đem chuyện hàng xóm vào gia đình. Đừng đem chuyện đường phố vào nhà. Đừng đem chuyện cộng đồng vào những bữa cơm.
(View: 1060)
Tuyển tập song ngữ “Thơ Thiền Lê-Nguyễn Zen Poems” đã góp một phần rất tuyệt vời khi đưa ra ánh sáng một phương diện khác của ảnh hưởng Thiền tại Việt Nam...
(View: 1083)
Xuân về khắp chốn rộn tin vui Mở cửa mừng Xuân rạng ánh cười Phú quý Xuân sang nguồn cội thắm Vinh hoa Tết đến nghĩa tình tươi
(View: 1289)
Kỷ Hợi qua, Canh Tý đến nhanh, Ba Mươi Tết, thanh thản, yên bình, Bánh chưng xanh, quả, hoa bầy sẵn, Chuẩn bị dâng cúng Phật đầu năm.
(View: 919)
Thêm một mùa Xuân chốn viễn phương. Nhớ về quê cũ trắng canh trường!
(View: 1167)
Thức chờ năm mới gió đượm hương trà nửa khuya tóc trắng một đời sắp qua.
(View: 1588)
Rừng Sala giữa cây Song Thọ, Lúc nửa đêm, Phật sắp Niết Bàn, Không khí quá trang nghiêm yên tịnh, Các Đệ Tử ngồi kín chung quanh.
(View: 1334)
Trong chuyến đi, Hành Hương Thăm Đất Phật. Đến Sông Hằng rồi Lộc Uyển xanh tươi, Tiếp theo là Thánh Tích Phật xa xôi... Rồi sau đến Nalanda hoang phế!
(View: 918)
Nhân vào ngày Lễ Tạ Ơn Chúng ta cảm tạ vô vàn thành tâm Những lời cầu nguyện quanh năm, Tạ ơn gia cảnh muôn phần yêu thương,
Quảng Cáo Bảo Trợ