Tác Giả Authors
Logo HHAD 2018 250
Sitemap Hoavouu.com
Điền Email để nhận bài mới
Bài Mới Nhất
View Counts
15,019,020
Free Support Hoavouu.com
Ho Tro Hoavouu 250
hotels-Hoavouu

Có Nên Ăn Chay Không?

30 Tháng Giêng 201711:11(Xem: 2529)
Có Nên Ăn Chay Không?

CÓ NÊN ĂN CHAY KHÔNG?

Nguyễn Thị Cỏ May

an chay

 

Ăn chay, theo Từ điển An nam-Bồ đào nha-La tinh của Alexandre de Rhodes, có nghĩa là “Kiêng thịt và cá ”. Nhưng ăn chay của người công giáo có nghĩa là “ giảm phần ăn hay nhịn ăn do lương thực không được phong phú (jejunium/le jeun) . Còn kiêng cữ (abstinentia/abstinence) là từ bỏ thức ăn quen thuộc .

Với tôn giáo, mục đích ăn chay không giống nhau . Phật giáo và các tôn giáo lấy Phật giáo làm gốc dạy ăn chay là để tránh sát sanh . Tuy nhiên với ông Phật, không có vấn đề chay/mặn vì ông Phật chỉ dạy sát sanh là cái nghìệp nặng . Mà người tu Phật, căn bản là phải tránh sát sanhlòng từ bi đối với muôn loài chúng sanh . Trong lúc đó, người Công giáo ăn chay để thể hiện lòng sám hối, ăn năn, tưởng nhớ đến khổ nạn của Chúa Ki-tô . Việc ăn chay còn được ấn định cho suốt mùa chay nhưng qua thời gian, có nhiều thay đổi để ngày nay, chỉ còn lại 2 ngày chay : ngày Tro, thứ tư và ngày Thứ Sáu trong tuần (Giáo luật 1251) .

Ăn chay

Ăn chay theo cách không sát sanh không chỉ dành riêng cho người tu Phật mà cả nhà bác học và nghệ sĩ phương Tây chũng chủ trương ăn chayvấn đề sức khỏe và lòng thương súc vật .

Nhà khoa học Albert Einstein (1879 – 1955) từng nói “Không gì ích lợi cho sức khỏe của con người để có cơ hội sống lâu trên quả địa cầu này bằng cách ăn chay “.

Nhà danh họa và điêu khắc gia người Ý, Léonard Da Vinci (1452 – 1519) đồng thời cũng là một thi sĩ nổi tiếng trên thế giới, quan niệm ăn chayđạo đức của con người. Sự ăn chay sẽ tránh được những tội ác về sát sanh. Trong nhật ký ông thường viết những câu danh ngôn về lòng từ bi bác ái và luôn có những hành động thương quí các loài sinh vật khác.

Qua phương Đông cổ thời, Mạnh Tử dạy « Khi chúng ta thấy động vật lúc còn sống thì chúng ta không thể nào nhẫn tâm mà giết chúng, khi nghe tiếng kêu thảm thiết của chúng thì chúng ta càng không nhẫn tâm ăn thịt chúng, nếu là quân tử hãy tránh xa nhà bếp .

Thiền sư người Pháp, ông Mathieu Ricard, giảng giải rằng « Sự đau đớn của một con vật quan trọng hơn rất nhiều cái thú vị của chúng ta khi ăn miếng thịt » .

Cũng trong buổi thảo luận về môi trường hồi tháng 2/2016 tại Paris, ông so sánh đời sống của con người với đời sống của sinh vật « Chúng ta là tất cả còn loài vật là không có giá trị gì hết . Giá trị đời sống con ngườivô tận . Phải chăng vì vậyđời sống loài vật là con số không?

Chúng ta thương yêu chó, mèo nhưng chúng ta lại ăn thịt heo, thịt bò, … Nên nhớ giá trị sự sống là điều không thể trả giá được » .

Trước đại hội, để kết thúc phần phát biểu, ông đặt câu hỏi « Phải chăng quí vị đồng ý chọn sự công bằngđạo đức ? Mọi người đều giơ tay lên đồng ý . Ông hỏi tiếp «Vậy có công bằngđạo đức không khi chúng ta làm cho sinh vật biết cảm giác phải chịu sự đau đớn không cần thiết?» . Cả hội trường im lặng!

Ngày nay, ở Tây phương, có lẻ vì ảnh hưởng việc bảo vệ môi trường, và cả ảnh hưởng từ nhà trường, mà có khá đông lớp trẻ từ chối ăn thịt, chọn ăn thực vật . Có một cô bé mươi tuổi, học lớp Nhì (CM1) trường Pháp ở Vienne, Áo, một hôm nói với mẹ « Mẹ ơi, con không ăn thịt nữa . Con thú đễ thương quá, ăn thịttội nghiệp lắm». Thế là từ hôm đó, cô bé chỉ ăn rau cải, trứng.

Ăn chay không ăn thịt cũng khá phức tạp . Có người không ăn thịt nhưng ăn trứng, sữa và các sản phẩm làm ra từ sữa và trứng . Người khác lại tuyệt đối tránh tất cả thịt cá, sữa, trứng, cả những thứ làm ra từ sữa, trứng như yaourt, fromage, bơ, bánh ngọt có trứng, …Họ còn không xài những phụ tùng như áo da, áo lông thú, giây nịt da, giày da, son phấn,…

Ở Nam kỳ, lúc đánh Tây giành độc lập và đánh cả Việt Minh cộng sản, quân đội Cao Đài ăn chay nhưng được phép ăn trứng vịt, tôm cua vì, theo lời giảng giải của các vị chức sắc Cao Đài, mấy thứ này « không có máu » . Trong lúc đó, quân đội Phật Giáo Hòa Hảo, vì tu theo đạo Phật nên ăn chay đúng theo nhà Phật, cữ sát sanh . Phần đông là nông dân, không làm việc vì gia nhập quân đội, không có thu nhập, nên nhiều lúc ăn cơm chỉ có rau với nước muối qua ngày . Mà vẫn đánh Tây và Việt Minh giử được vùng Hòa Hảo an ninh khá tốt.

Ăn thịt hay ăn rau cải, cũng nên biết qua

Hội L214 ở Pháp, lấy tên tử điều luật của Luật về nông nghìệp, trang bị máy quay phim, lẻn vào các lò thịt vùng Paris, thâu lại hình ảnh các đồ tể tàn ác với thú vật trong lúc giết chúng, đem tố cáo trước dư luận . Các hội bảo vệ súc vật, cả Quốc Hội Pháp đã phải thành lập Ủy Ban điều tra, vì những hình ảnh của kỹ nghệ thịt cho thấy đúng là cơn ác mộng rùng rợn . Những con gà máy đẻ nhốt trong lòng tối, người ta xì hơi ngạc, lông rụng sạch rồi chết, hằng ngàn ngàn gà con, lựa riêng ra vì không đúng tiêu chuẩn nuôi lớn, cho máy nghiến nát thành bột, những bào thai bò với bộ đồ lòng của bò mẹ vứt vào thùng rác, sau đó xay nhuyễn làm thức ăn chăn nuôi, …

Bò Charolaise hay Limousine hay Normande là giống bò tiêu biểu cho di sản thực phẩm của Pháp và nhắc lại cho dân Pháp thời hoàng kim của ngành thịt của mình . Còn heo là biểu tượng của nghệ thuật ẩm thực Pháp . Một miếng thịt heo là một giá trị của cải . Sự giàu dinh dưởng mà giá rẻ nên hợp với đời sống của đại đa số dân chúng bình dân .

Ngành chăn nuôi của Pháp đã một thời trở thành quan trọng, có thể đứng ngang hàng với kỹ nghệ xe hơi của Đức . Tiêu thụ thịt của Pháp đem lại lợi tức không thua dầu hỏa của Á-rặp Sa-u-đít . Nhưng nay đã có nhiều thay đổi . Lò thịt bị đóng cửa do làm việc thiếu tiêu chuẩn theo qui định . Nhiều nước trong Liên Hiệp Âu châu như Đức, Ba-lan, …đưa thịt qua chiếm thị trường Pháp . Các siêu thị lớn làm giá, ép nhà nông Pháp nín thở .

Thời mà làm chủ một cửa hàng thịt đồng nghĩa với một gia tài lớn, được ăn miếng thịt là kẻ có tiền, nay đã qua rồi .

Giờ đây, Pháp phải đối diện với thực tế «Thôi, vĩnh biệt bò, heo, … ! » . Người Pháp hiện nay không được uống sữa của Pháp, ăn miếng thịt của Pháp nữa .

Nhiều nhà nông đã phải treo cổ hàng loạt vì mang nợ . Số người tự tử trong năm rồi 2016 lên tới 170 người, tức cứ 2 ngày có một người tự tử vì sạt nghiệp .

Xã hội không muốn trông thấy nghề sát sanh

Đúng vậy . Nếu tường thuật đầy đủ chi tiết hoạt động của lò thịt, có thêm hình ảnh nữa thì càng dễ gây cảm xúc mạnh, thì chắc chắn sẽ làm cho mọi người « nổi da gà » ngay . Cho nên, lò thịt bị cấm ngặt người ngoài vào trong lúc làm việc .

Một công nhân lò thịt kể chuyện mỗi khi gặp trẻ con hoặc vài phụ nữ cư ngụ gần lò thịt, họ gọi chúng tôi là « kẻ sát nhân » (assassins) . Một Giám đốc lò thịt – anh này leo đủ các nấc thang qua suốt 45 năm lặng ngụp trong vũng máu thú vậtphản ứng « Người ta khi ăn mìếng beefteak trong đĩa, khen ngon, thế mà không ai thấy miếng beefteak đó xuất hiện từ nơi chúng tôi làm việc, và công việc của chúng tôi là giết, tức « sát nhân » đó!

Stéphane Geffroy vừa cho xuất bản một quyển sách như hồi ký nghề nghiệp, tựa là « A l’abattoir » (Ở lò thịt) do Seuil, Paris, xuất bản, trong đó ông kể ra những điều mà ông chưa hề dám nói ra bên ngoài, cả với gia đình:

«Chúng tôi giết những con thú to lớn, mổ bụng chúng, cắt sừng, lưõi, gan, móc bộ đồ lòng, lột da, lóc thịt chúng để chúng chỉ còn lại bộ xương … » .

Ông tiếp, với vẻ mặt tươi tỉnh : « Nhưng khi người ta suy nghĩ sẽ thấy chúng tôi ở trong lòng thế giới loài người vì nơi nào cũng có dấu vết sự hiện diện của chúng tôi . Miếng thịt bày bán, miếng thịt trong đĩa trên bàn ăn của nhà hàng, tất cả nhắc nhở sự hiện diện của chúng tôi . Việc làm của chúng tôi … » .

Điều kìện làm việc của công nhân lò sát sanh vô cùng khắc nghiệt . Việc làm nặng nhọc, nhịp độ mau và liên tục không ngừng nghỉ, những động tác xoay trở thường ở tư thế trái ngược dễ gây tai nạn hoặc trật khớp xương, tiếng động inh tai, mùi thúi và hôi tanh làm bưng đầu óc .

Nhiều con thú to lớn khi đưa vào hành lang tử thần, chúng gầm thét, quay đầu lại, vụt bỏ chạy đi . Rùng rợn nhứt là khi giết những con bò con, bò mẹ đang có chửa . Người làm viêc nhiều năm trong lò thịt, đôi lúc cũng phải sởn tóc gáy, đổ mồ hôi, lạnh xương sóng .

Nhiều người mới vào làm, không ít người, chỉ sau ngày đầu, đã bỏ việc . Những người vì hoàn cảnh khó kiếm được việc làm khác mà lương cao hơn mức tồi thiểu nên phải cắn răng tiếp tục . Công việc vừa làm cho thân thể rã rời do mức độ cứ mỗi phút xong một con thịt – trước đây mất 60 phút – vừa làm tổn hại tâm lý nghìêm trọng . Thời gian đầu, mỗi tối, họ phải uống thuốc an thần mới có thể ngủ được . Đêm thường bị những cơn ác mộng đánh thức .

Có chọn ăn chay hay không thì tới năm 2050 con người cũng sẽ phải tìm ăn thêm những thực phẩm khác hơn thịt cá quen thuộc để giải quyết nạn khan hiếm thực phẩm trước đà gia tăng nhơn số trên trái đất . Và còn để giải quyết nạn ô nhiễm môi trường .

Vả lại, theo những nhà khoa học, con người vốn thuộc loài ăn thực vật chớ không phải ăn động vật vì không có bộ răng của sư tử . Ăn thịt là sống trái với bản gốc của mình chỉ vì thói quen xã hội .

Nguyễn thị Cỏ May

Gửi ý kiến của bạn
Tắt
Telex
VNI
Tên của bạn
Email của bạn
(Xem: 5055)
Do hiểu được sự khổ đau của con vật khi bị giết cho mình ăn, sanh lòng từ bi mà phát tâm bỏ thịt thật là đáng quí và đáng khen.
(Xem: 2023)
Thiền định cho phép chúng ta sống trong sự thanh thản và trung hòa cảm xúc.
(Xem: 1388)
Trong 9 tháng 10 ngày mang thai, người phụ nữ cảm nhận cơ thể chuyển biến từng ngày, từng đêm, từng giờ…
(Xem: 10573)
Hai năm về trước, ngẫu nhiên đọc được bài diễn văn ‘Giá Trị của Khoa Học’ (The Value of Science) bởi Dr. Richard Feynman, Mùa Thu, 1955...
(Xem: 2225)
Quá trình cân bằng tự nhiên duy trì sự sống bị phá vỡ khi có sự can thiệp bất cẩn của con người vào thiên thiên. Những hoạt động của con người như ...
(Xem: 1822)
Con người can thiệp nhiều vào thiên nhiên, và dù cố gắng đến mấy họ không thể chữa lành những vết thương họ đã gây ra.
(Xem: 3355)
Thuyết phục người thân, bạn bè hay bất kể ai chuyển chế độ ăn mặn sang chế độ ăn chay dù vài ngày trong tháng là điều không phải dễ dàng vì
(Xem: 4612)
Cách nấu mì quảng chay ngon tuyệt thơm phức hương vị đậm đà cho ngày rằm.
(Xem: 3570)
Món chay với nguyên liệu đơn giản là bông cải được bọc một lớp bột mỏng bên ngoài, chiên giòn rồi nấu cùng sốt cay ngon tuyệt. Tuy là món chay nhưng thơm ngon, hấp dẫn không kém gì món ăn mặn.
(Xem: 4208)
Bài viết này được trình bày qua công trình nghiên cứu, suy luận, tham khảo, sáng tác và phóng dịch từ những...
(Xem: 5168)
Kinh Địa Tạng, Đức Phật nói rằng thời gian 1 ngày trên cõi Trời Đao Lợi tương đương gấp 3 tháng thời gian ở Trái Đất.
(Xem: 4781)
Những người xuất thân từ những gia đình có truyền thống ăn chay lâu dài qua nhiều thế hệ có thể bị nguy cơ mắc bệnh tim mạch và ung thư lớn hơn nếu...
(Xem: 4570)
Thịt và xúc-xích chay thật sự có hương vị và hiện nay đang chinh phục các siêu thị. Phải chăng đây là sự khởi đầu của một cuộc cách mạng về thực phẩm sắp diễn ra?
(Xem: 8724)
Khoa học thần kinh ngày hôm nay đã chứng minh một cách khách quan và cụ thể rằng chánh niệm (samma-sati) là con đường trực tiếp nhất để gạt bỏ vọng tưởng về cái "ta"
(Xem: 8128)
Trong các ngành khoa học, rất có thể khoa học thần kinh (neurosciences) sẽ là ngành phát triển mạnh và gây nhiều ảnh hưởng nhất trong những thập niên tới.
(Xem: 4952)
Nói theo ngôn ngữ Bát Nhã của Phật Giáo, sắc tất thị 95% không; không tất thị 95% vô sắc tướng.
(Xem: 4553)
Trong vật lý có rất nhiều thứ được gọi là sóng. Khi ném đá xuống nước thì nó tạo thành sóng lan tỏa từ ...
(Xem: 4338)
Pulses (tạm dịch là các loại đậu) là nguồn thực phẩm giàu dinh dưỡng, sạch và an toàn, ngày càng được đánh giá cao về vai trò cải thiện sức khỏe cho con người...
(Xem: 6306)
Có năm thứ mà chúng ta có thể thêm vào chế độ ăn uống để tăng cường sức khỏe, tăng cường chức năng miễn dịch và giúp chúng ta chống lại bệnh.
(Xem: 4226)
Tại các nước kỹ nghệ phát triển, thịt cá là một phần quan trọng trong đồ ăn.
(Xem: 4607)
Hai nghiên cứu mới đây cho thấy rằng những người thực hành chánh niệm ít có nguy cơ béo phì và mắc bệnh tim mạch.
(Xem: 4998)
Tiêu thụ các loại thịt lợn ướp là gây ung thư và tiêu thụ các loại thịt khác (trừ thịt gia cầm) rất có thể bị ung thư
(Xem: 4988)
Phật giáo quan niệm , theo như tôi hiểu, tất cả những gì có trên thế gian này đều vận hành, biến dịch liên tục, chúng dính líu tới nhau, không có gì là độc lập,
(Xem: 4519)
Bạn có thích ăn xúc xích (hot-dog) hoặc bánh mì thịt nguội không? (Nói chung là ăn thịt chế biến). Có thể bạn nên suy nghĩ lại.
(Xem: 8693)
Bỏ được ăn tối thì sẽ khỏe và đầu óc minh mẫn hơn, bỏ được là tốt Muốn bỏ được thì ngoài quyết tâm, phải có hiểu biết
(Xem: 5181)
Tôi nghĩ rằng lâu nay tôi đã áp dụng một chế độ ăn uống lành mạnh - không ăn thịt đỏ, không ăn các loại thực phẩm chiên xào,,,
(Xem: 7683)
Mục đích của Đức Phật ra đời là dạy đạo giải thoát, cứu chúng sanh thoát khỏi sanh tử luân hồi. Bên cạnh đó, Ngài là một một nhà Bác học, Bác sĩ giỏi ...
(Xem: 5467)
Hàng chục triệu người Mỹ đã chuyển đổ chế độ ăn từ ăn thịt sang chế độ ăn có nguồn thực vật ăn rau quả, ngũ cốc, đậu và các loại thực phẩm có nguồn gốc thực vật khác.
(Xem: 6238)
Vật lý hạt có liên quan gì đến thế giới quan hay hiện tượng quan của đạo Phật ? Đạo Phật chủ ý đưa phương pháp diệt khổ cho chúng sinh .
(Xem: 6377)
Các thành phần bốc lửa như ớt có thể làm nhiều điều tốt hơn là đốt cháy lưỡi của bạn. Những thực phẩm này có thể giúp bạn sống lâu hơn.
(Xem: 9129)
Một trong những bệnh viện nổi tiếng nhất trên thế giới thay đổi quan điểm của mình về bệnh ung thư.
(Xem: 5524)
Chỉnh thể các hệ thống trong não bộ, nếu có sự hỗ trợ tác động của chúng ta, thì hạnh phúc sẽ được kết nối mật thiết với hệ thống các cơ quan khác nhau trong cơ thể...
(Xem: 12598)
"No mất ngon, giận mất khôn" là thế. Sau đây là 5 phương pháp thực tập để xoa dịu cơn giận và tận hưởng thời gian quý báu, quan trọng của mình với nhau.
(Xem: 14793)
Sinh học Di Truyền đã làm một cuộc cách mạng trong Y khoa và đối với quần chúng gene được xem trong bộ Genome là những nhà độc tài mới.
(Xem: 9956)
Tết Nguyên Đán của người Việt Nam luôn đậm đà bản sắc. Đó không chỉ là những lễ nghi, phong tục, mang tính cổ truyền, thể hiện hồn dân tộc mà còn là nét văn hóa ẩm thực đặc sắc.
(Xem: 10853)
Hướng dẫn làm bánh Giò chay... Nhật Thảo
(Xem: 8636)
Viên thuốc bổ sung làm từ củ nghệ đã cho thấy rằng các chất chống viêm trong nghệ có tác dụng điều trị hữu hiệu chứng ợ nóng (heartburn) và các bất ổn về hệ tiêu hóa.
(Xem: 7328)
Bệnh là nghiệp nên nhiều trường hợp dẫu đủ khả năng đến bất cứ bệnh viện tối tân nào trên thế giới vẫn phải nhận lãnh cái chết.
(Xem: 7057)
Động lực ăn chay có thể nhiều và khác nhau, nhưng ba động lực chính được kể đến là sức khỏe, lòng bất nhẫn đối với các loài sinh vật, và ý thức bảo vệ môi trường.
(Xem: 7611)
Theo tuệ giác Thế Tôn, ngày nào chúng ta có những phẩm chất tốt đẹp như suy nghĩ điều lành, nói lời thiện ích và làm những việc giúp người, cứu vật thì ngày đó chính là ngày tốt.
(Xem: 9989)
Có nhiều loại thực phẩm thiên nhiên mà khi chúng ta ăn vào sẽ giúp máu lưu thông dễ dàng, hệ thống động mạch không bị tắc nghẽn.
(Xem: 6893)
“Ta cứ chạy hoài, Qua những bước đời say men, Qua những ước mơ trắng màu ký ức, Qua những dấu hỏi trầm lên khuôn mặt, Ta chạy đuổi một đời, Không tới đích.”
(Xem: 11806)
Có một loại thức ăn mà các bác sĩ y khoa, chuyên gia dinh dưỡng hoặc thậm chí mẹ của bạn - bảo bạn nên ăn nhiều hơn, đó là rau lá xanh...
(Xem: 7719)
Phẫn nộ (kodha) là hình thái bùng vỡ của tâm giận dữ bất mãn hay lòng sân hận bực phiền.
(Xem: 9388)
Theo Y học cổ truyền, quả sung có vị ngọt, tính bình, có công dụng kiện tỳ, ích vị, nhuận phế lợi hầu, nhuận tràng thông tiện...
(Xem: 7589)
Tất cả mọi người đều bị "ung thư", đấy là một thứ bệnh ngặt nghèo không sao chữa lành được: ấy là cái chết... Ajahn Liem; Hoang Phong dịch
(Xem: 8895)
Tuyển tập một số mẹo vặt làm bếp cho đời sống thường nhật... Hoavouu sưu tầm
(Xem: 9298)
Hầu như chúng ta đều biết ngồi quá lâu không hề tốt. Nhưng chính xác điều gì diễn ra trong cơ thể khi ngồi suốt 8 tiếng mỗi ngày hoặc lâu hơn? Thu Hiền
(Xem: 7161)
Sức khỏe và bệnh tật là những kinh nghiệm thông thường của đời người, và vì vậy cũng là điều được tôn giáo quan tâm đặc biệt... Huỳnh Kim Quang
(Xem: 8276)
Ăn chay không phải là đổi món ăn cho ngon miệng... mà là một cách tu hành... Toàn Không
(Xem: 12203)
Trong ngôn ngữ Việt Nam, từ “đau khổ” được dùng để chỉ trạng thái bất như ý, khó chịu và buồn phiền cùng cực... Nguyễn Hữu Đức
(Xem: 9445)
Đây là lối suy nghĩ chín chắn, thể hiện thái độ hiểu biết sáng suốt của người con Phật trước một quyết định quan trọng liên quan đến đời sống hạnh phúc gia đình... Chơn Hằng Tịnh
(Xem: 7509)
“Đau tim”, ở đây muốn nói đến tình trạng “đột quỵ tim”, hay “trụy tim”, tức “heart attack”, đa phần lại không làm đau đớn gì ở trái tim cả... Bác sỹ Hồ Ngọc Minh
(Xem: 7546)
Trộn đều cốm, đậu xanh và dừa, thêm đường theo khẩu vị... Hoavouu sưu tầm
(Xem: 9334)
Nếu tạo màu theo lớp như hình trên bên phải thì cho xôi theo từng lớp một vào khuôn... Hoavouu sưu tầm
(Xem: 11798)
khổ qua thường dùng chữa các chứng do bệnh nhiệt gây thử nhiệt phiền khát, trúng thử , ung sưng, mắt đỏ đau nhức, kiết lỵ, viêm quầng, nhọt độc, tiểu ít…
(Xem: 12615)
Bài nói chuyện của bác sĩ William Li về một phương thức tiếp cận mang tính đột phá trong y học để chữa trị nhiều bệnh hiểm nghèo, nhất là các loại ung thư và béo phì... William Li
(Xem: 8507)
Một chế độ ăn nhiều thịt có thể làm cho người ta mắc một số bệnh... Bùi Thị Thu Hương
(Xem: 8948)
Trong thực tế, cơ thể con người được hình thành bằng vật chất mà nó được cung cấp bởi những yếu tố bên ngoài chẳng hạn như prô-tê-in, li-pít, chất khoáng .v.v... Nghiệp Đức dịch
(Xem: 9230)
Vitamin B-12 thường không có ở những thực phẩm chay, chỉ có ở các sản phẩm chế biến từ thịt động vật và một số ít có trong trứng và bơ sữa.
Quảng Cáo Bảo Trợ