Subscribe HoaVoUu Youtube
Kính mời Subscribe kênh
YouTube Hoa Vô Ưu
Sitemap Hoavouu.com
Bài Mới Nhất trang Văn Học
Điền Email để nhận bài mới
View Counts
20,145,713

Bốn Đặc Trưng Trong Di Sản Văn Hóa Của Thiền Sư Pháp Loa

Thursday, April 22, 202118:07(View: 469)
Bốn Đặc Trưng Trong Di Sản Văn Hóa Của Thiền Sư Pháp Loa

Bốn Đặc Trưng Trong Di Sản Văn Hóa Của Thiền Sư Pháp Loa

Thích Thanh Tâm

cam tho1

 

Tóm tắt:

Thiền sư Pháp Loa đã kế thừa và để lại di sản lớn cho thiền phái Trúc Lâm nói riêng, Phật giáo Việt Nam nói chung. Đây là di sản đậm nét văn hóa đặc trưng, mang giá trị độc đáo; hình thành và kế tục phát triển từ quá khứ, kéo dài đến hiện tại.

Đặc trưng này có thể nhận diện trong di sản văn hóa của Thiền sư Pháp Loa, thứ nhất, tính tương tục kế thừa  - không chỉ kế thừa từ đức đệ nhất Tổ mà còn truyền thừa tương tục kéo dài cho đến hôm nay và thế hệ mai sau; thứ hai, tính tùy duyên sáng tạo - tùy thời tùy xứ, tùy cơ để ứng biến, vận dụng, sáng tạo để tồn tại cho đến hôm nay; thứ ba, tính hòa hợp tổng thể - không tồn tại cá biệthòa hợp tạo nên chỉnh thể đặc trưng của Phật giáo Việt Nam nói chung và thiền phái Trúc Lâm nói riêng; cuối cùng, tính thiết thực tồn tại và phát triển – nhu cầu cần và đủ để tồn tại và phát triển một chỉnh thể thống nhất trong dòng chảy cuộc sống, đặt nền móng cho sự thống nhất Phật giáo trong sinh hoạt và hoằng hóa.

Từ khóa: Pháp Loa, đặc trưng di sản, thiền phái Trúc Lâm, Phật giáo Việt Nam

1. Cơ sở lý thuyết chung

1.1 Khái niệm di sản văn hóa tôn giáo

Di sản văn hóa là di sản thuộc tính phi vật thể được thừa kế lại từ các thế hệ đi trước, duy trì cho đến hiện tại và có thể dành cho cả các thế hệ tương lai. Di sản văn hóa bao gồm di sản văn hóa vật thể và phi vật thể. Theo ông Peter Howard[1]Di sản rõ ràng là một vấn đề và nó trở nên như vậy ngay khi người ta gắn cho nó những giá trị khác nhau. Những giá trị mà có thể được thấy trước như là một loạt các lăng kính đặt trước mắt chúng ta, phù hợp với một vài thuộc tính của chúng ta, làm thay đổi nhận thức của chúng ta về di sản.”[2]

Trong Từ điển tiếng Việt của Viện Ngôn ngữ học, “Văn hóa là tổng thể nói chung những giá trị vật chấttinh thần do con người sáng tạo ra trong quá trình lịch sử. -văn hóa là một hệ thống hữu cơ các giá trị vật chấttinh thần do con người sáng tạotích lũy qua quá trình hoạt động thực tiễn,trong sự tương tác giữa con người với môi trường tự nhiên xã hội.”[3] Như vậy, văn hóa phản ảnh những lề lối, tổ chức sinh hoạt trong sự phát triển tinh thần, đạo đức, nghệ thuật sống trong những hài hòa chung giữa con ngườixã hội; những điều này hoàn toàn phù hợp với chức năng của tôn giáo, vì thế văn hóa chính là nền tảng thực thi của tôn giáo hướng đến chân trời văn minh nhân bản. Cho nên, văn hóatài sản, là di sản những thành tựu của lao động và tư duy, những tinh hoa của con người thể hiện thành vật thể hay những giá trị tinh thần phi vật thể, tất cả đem lại cái đẹp, cái thiện, cái chân lý phổ quát trong quá trình tiến hóa của loài người. Vì thế, tôn giáo cũng là văn hóa bởi vì tôn giáo có nguồn gốc nhân bản, có những bản sắc nhân văn. Nói cách khác, tôn giáo gắn liền với con ngườitác động vào quá trình thăng hoa, tiến hóa của con người.

Do vậy, từ góc độ di sản văn hóa tôn giáo có thể thấy ở Phật giáo Việt Nam những giá trị văn hóa tiêu biểu về mặt lịch sử, mỹ thuật, sự sáng tạo, ý niệm về sự thiêng liêng, nuôi dưỡng đức tin của nhân dân. Di sản văn hóa Phật giáo đóng góp rất lớn trong lĩnh vực kiến trúc và mỹ thuật theo từng thời kỳ lịch sử, giúp các nhà nghiên cứu tìm hiểu, đánh giá những biến đổi về diện mạo của các di tích Phật giáo.

Tôn giáo giữ vai trò tiền phong trong việc khai sáng nền văn minh nhân loại, điều này đối với các nhà chân tu mang lý tưởng cứu đời, ai cũng đều nghĩ như vậy; nhưng việc khai sáng đó có đúng với khả năng và tầm vóc hiện có của tôn giáo hay không đó chính là những khó khăn mà tôn giáo cần phải vượt lên: khai triển giáo lý thật sâu rộng, thích ứng phù hợp được với toàn diện đời sống, nơi gặp nhau của mọi nền tôn giáo, mọi trào lưu tư tưởng tinh hoa của nền văn minh nhân loại còn đang tồn tại trong dung hợp khai phóng.[4]

Tóm lại, di sản văn hóa Phật giáo cũng đóng góp cho nền văn hóa dân tộc. Với hệ thống triết lý cao siêu của Phật giáo, khi truyền vào Việt Nam đã được dân gian hóa thành những biểu tượng, những chuẩn mực hết sức gần gũi và thân thuộc với con người Việt Nam. Phật giáo trở thành một tôn giáo ăn sâu vào đời sống của mọi tầng lớp nhân dân ở mọi giai tầng và ngày càng phát triển, là bởi tôn giáo này với một hệ thống giáo lý, quan điểm triết họa, tâm lý, đạo đức gần với con người Việt Nam, hơn nữa trong quá trình tồn tại nó đã dung hợp, thích ứng với tín ngưỡng bản địa, trở thành điểm tựa đức tin của người dân.

1.2 Về đệ nhị Tổ Pháp Loa

Thiền sư Pháp Loa (1284 - 1330) là đệ nhị tổ Thiền phái Trúc Lâm đời Trần, một dòng thiền tiếp nối dòng Thiền Yên Tử. Thiền phái Trúc Lâm do Đức vua Trần Nhân Tông sáng lập, là nền Phật giáo nhập thế, liên hệ mật thiết tới chính trị, phong hóa và xã hội.

Ngài vốn tên là Đồng Kiên Cương, quê ở thôn Đồng Hòa, hương Cửu La, huyện Chí Linh, châu Nam Sách, lộ Lạng Giang (nay thuộc huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương). Năm 1305, Đức Phật Hoàng Trần Nhân Tông đích thân truyền giới Thanh vănBồ tát, ban pháp danhPháp Loa.

Ngày mùng 1 Tết năm Mậu Thân (1308), Ngài được chính thức làm trụ trì chùa Siêu Loại của Sơn môn Yên Tử, và được Đức Trúc Lâm Đệ nhất tổ Trần Nhân Tông trao cho chức vụ Tổ thứ hai của Thiền phái. Ngày mùng 3 tháng 3 năm Canh Ngọ (22/3/1330), thiền sư Pháp Loa viên tịch, thọ 47 tuổi.

1.3 Về thiền phái Trúc Lâm

Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử là sự thăng hoa của tư tưởng Thiền trong điều kiện xã hội và giai đoạn lịch sử đầy hào hùng Việt Nam; đã trở thành giáo phái chính, thu nhận hàng ngàn tín đồ quy tụ về Yên Tử tham thiền tu tập. Cùng với sự phát triển của Thiền môn, là những cảnh quan tôn giáo chùa - miếu – am - tháp được xây dựng theo triết lý Thiền, rộng khắp trong không gian Yên Tử, đáp ứng cho việc tu thiềnsinh hoạt lễ hội của tín đồ.

Trong buổi đầu thành lập nhà Trần, việc xây dựng một nền văn hóatôn giáo mang bản sắc riêng, thoát khỏi sự lệ thuộc về ý thức hệ với nước ngoài; làm công cụ thống nhất quyền lựcduy trì trật tự xã hội đã đặt ra vô cùng cấp bách. Với mục đích đó, nhà Trần đã lựa chọn Thiền tông làm ý thức hệ tiêu biểu, nhưng thay đổi nội dung của các Thiền phái trước đây để đáp ứng các yêu cầu của đất nước. Khác với các thiền phái khác, Trúc Lâm Yên Tử của Đại Việt mang đậm tinh thần nhập thế, tìm con đường giác ngộ giữa thế gian. Do đó, người con Phật càng phải dấn thân vào cuộc sống, vui với niềm vui của đất nước, đau với nỗi đau của dân tộc, nhưng khi thanh bình vẫn trở về với cuộc sống tu hành thoát tục.

Thiền phái đã kết hợp khéo léo giữa lý tưởng Quốc giaPhật đạo, vốn là khía cạnh của lý tưởng tôn giáo đại đồng. Tư tưởng Tam giáo đồng qui thực sự cũng được hỗ trợ bởi một lý tưởng tôn giáo như thế. Vua Trần Nhân Tông chủ trương đưa thiền phái tích cực dấn thân vào xã hội, xây dựng đất nước hưng vượng bằng từ bi, trí tuệđạo đức Phật giáo. Vua kết hợp giữa triết học siêu nhiên Phật giáo với nhân sinh quan Nho giáovũ trụ quan Lão giáo; lấy lợi ích dân tộc, lợi ích quốc gialợi ích chúng sinhyếu tố cơ bản trong quá trình tu tập của mỗi người. Sáng được tâm là đạt yếu chỉ thiền, nên người tu cốt phải sáng được tâm chính mình. Chính thái độ sống rất trí tuệ Phật giáo của Trần Nhân Tông vừa giải quyết vấn đề giải thoát con người vừa giải quyết vấn đề của quốc gia, xã hội. Như vậy, tông chỉ Thiền tông rất thực tế và gần gũi với con người, lấy “chỉ thẳng tâm người, thấy tánh thành Phật”,[5] nhằm đánh thức mỗi người tự sống vươn lên. Phật tức tâm, ai có tâm đều có Phật; không phân biệt nam nữ, trẻ già; người trong đạo hay ngoài đạo, là chân lý bình đẳng với tất cả. Thành Phật là thành ngay trong tâm mình, không phải ở núi cao, hay cõi trời xa xôi. Đó là di sản văn hóa lấy con người làm gốc, tôn trọngnâng cao giá trị con người, nâng cao sức mạnh dân tộc. Riêng Ngài Pháp Loa còn cho rằng: “Người học Phật, trước tiên cần thấy tính,”[6] tuy nhiên cũng bảo: “Sau khi kiến tính rồi, cần kiên trì tịnh giới.”[7] 

2. Bốn đặc trưng trong di sản văn hóa của Thiền sư Pháp Loa

2.1 Tính tương tục kế thừa

Cái gọi là “di sản” vốn tồn tại, từ trong quá khứ được kế thừa và phát triển tới hôm nay, nên không chỉ là giá trị lịch sử, mà quan trọng là giá trị hiện tại của nó. Nhận thức được tính tương tục kế thừa trong di sản văn hóa của Thiền sư Pháp Loa có thể đem lại những hiểu biết mới. Cho nên, không những phải nhận thức tính hiện tại của di sản văn hóa từ thời điểm hiện tại, mà còn phải khẳng định giá trị lịch sử của di sản văn hóa, bởi sự tương tục, tồn tại và phát triển, từ quá khứ đến hiện tại, hướng về tương lai.

Vua Trần Nhân Tông mở ra thiền phái Trúc Lâm Yên Tử trên cơ sở những nhận thức thu được từ Vua Trần Thái Tông và Trần Thanh Tông. Từ đó, đẩy lên thành thiền phái Trúc Lâm Yên Tử và nghĩ đến những đặc trưng cơ bản trước hết là tinh thần nhập thế, hòa quang đồng trần. Phật giáo nhập thế gắn với quốc gia, với dân tộc; gắn với bản thân, ý thức, con người, tâm thế với đời sống xã hội cho nên Vua Trần Nhân Tông luôn nói về ý thức, đời sống, cuộc sống tu hành nhưng không xa thế gian. Tinh thần nhập thế này được tiếp tục phát huy bởi các thế hệ đệ tử của Trúc Lâm sau này, nhất là Ngài Pháp Loa.

2.2 Tính tùy duyên sáng tạo

Tùy thời, tùy xứ, tùy cơ để ứng biến, vận dụng, sáng tạo tồn tại đến tương lai. Dựa vào quan niệm ngày càng phát triển của “di sản văn hóa”, những giá trị chân chính của Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử, mà thiền sư Pháp Loa kế thừa luôn được tùy duyên sáng tạo thêm, vì nhu cầu ngày càng cao của con người, trong cuộc sống luôn biến đổi theo xu hướng hiện đại.

Trước hết quan niệm tu tập “tùy duyên” của Phật Hoàng Trần Nhân Tông là sự đổi mới căn bản đối với lối tu tập cũ. Lúc đầu Phật giáo tu theo kiểu khổ hạnh, vì vậy những Phật tử tìm đến núi cao Yên Tử chọn những hang đá, hay dựng những am nhỏ để tham thiền; sống đời khổ hạnh “ăn rau rừng mặc áo lá”, coi nhẹ đời sống vật chất. Về sau, với quan niệm “tùy duyên”, “đói ăn mệt nghỉ” không phải sống khổ hạnh nữa, thì hệ thống chùa miếu am đã được phát triển với quy mô lớn, tọa lạc ở rộng khắp khu vực Yên Tử và các vùng lân cận. Điều này chẳng những minh chứng cho sự phát triển của Thiền phái Trúc Lâm, mà còn có ý nghĩa to lớn về đường lối tu tập.

Đến thời Ngài Pháp Loa, từ nhu cầu của con ngườixã hội, Ngài thuyết Pháp giảng Kinh, khai dựng đạo tràng, xây chùa để hướng dẫn Phật tử tu học, tiếp Tăng độ chúng, ấn tống kinh điển, v.v. Vì vậy, chúng ta thấy, tùy điều kiện xã hội mà sự tương tục đó được vận hành tùy duyên sáng tạo. Cho nên, cần xác nhận thuộc tính cấu trúc của di sản văn hóa, phải thấy được nội hàm của tính tùy duyên sáng tạo.

2.3 Tính hòa hợp tổng thể

Không tồn tại cá biệthòa hợp tạo nên chỉnh thể đặc trưng của Phật giáo Việt Nam nói chung và Thiền phái Trúc Lâm nói riêng. Sự hiện tồn mọi sự vật, hiện tượng đều nằm trong tổng thể nhiều mối quan hệ. Từ nguyên lí hệ thống, cấu trúc nội tại mọi sự vật và hiện tượng là một tổng thể hoàn chỉnh, để định hình và quan trọng hơn để sự vật, hiện tượng vận động và phát triển. Vì vậy khi xem xét sự tồn tại của mọi sự vật khách quan, không thể không quan tâm tới những mối quan hệ bên trong và bên ngoài, tạo thành tính chỉnh thể của sự vật, hiện tượng ấy.

Thiền phái dung hợp với Nho và Đạo, đồng hành cùng với lịch sử dân tộc Việt Nam; và lan tỏa ảnh hưởng không chỉ ở Việt Nam, mà còn mở rộng ra nhiều nước. Ở đây, rõ ràng có sự sai biệt trong sự thống nhất về tinh thần của Phật giáo. Sự sai biệt này có thể tìm thấy từ triết lý Thiền, cách thức tu tập, tổ chức hệ thống hoằng dương Phật pháp, đến những yếu tố cảnh quan môi trường tâm linh, lễ hội Phật giáo và cả quá trình hiện đại hóa Thiền phái này, trong trường kỳ lịch sử; nhưng dòng Thiền Trúc Lâm Yên Tử được tiếp nối, ngày càng lớn, theo diễn trình lịch sử dân tộc, thấm sâu vào truyền thống văn hóa Việt NamTư tưởng Thiền này vẫn đang được phát huy mạnh mẽ, trong cuộc sống đương đại, đang góp phần bồi dưỡng tâm hồn, tạo dựng tinh thần vui sống, lạc quan, tự tin của con người Việt Nam trong bối cảnh thế giới có nhiều bất an cả về môi trường, chính trị và xã hội.

2.4 Tính thiết thực tồn tại và phát triển

 Sự thống nhất chỉnh thể, nhu cầu cần và đủ để tồn tại và phát triển chỉnh thể thống nhất trong dòng chảy cuộc sống, đặt nền móng cho sự thống nhất Phật giáo trong sinh hoạt và hoằng hóa. Tính thiết thực tồn tại và phát triển đó, thể hiện qua Xây dựng con người – Đẩy mạnh hoạt động – Thống nhất tổ chức.

3.4.1 Xây dựng con người - đào tạo đệ tử, trước tác kinh sách

Pháp Loa đã biên soạn những tác phẩm sau: Tham thiền yếu chỉKim Cương tràng đà la ni kinh khoa chú; Niết bàn Đại kinh khoa sớ; Pháp Hoa kinh khoa sớ; Lăng già tứ quyển khoa sớ; Bát nhã tâm kinh khoa sớ; Pháp sự khoa văn; Độ môn trợ thành tậpNhân vương hộ quốc nghi quỹ.[8]

 Sách Tam Tổ thực lục cho biết: “Những đệ tử đắc pháp của Pháp Loa Thiền sư có hơn 3.000 người đã liệt kê ở lược đồ.”[9] Tuy nhiên, theo Văn bia tháp Viên Thông trên núi Thanh Mai, nơi mai táng thi hài Thiền sư, Ngài có hơn 30 đệ tử.[10] Trên bia, danh sách các đệ tử được ghi trong 2 sơ đồ. Đếm số tên còn đọc được ta có 38 người. Ngoài Huyền Quang, Pháp Loa còn có một số đệ tử gần gũi như: Cảnh Ngung, Cảnh Huy, Huệ Nhiên, Huệ Chúc, Hải Ấn… 

3.4.2 Đẩy mạnh hoạt động - thường xuyên giảng Kinh và in ấn tài liệu Phật giáo 

Trong thời gian Pháp Loa đứng đầu Giáo hội Trúc Lâm, số lượng tự viện trong cả nước tăng lên rất nhiều, phong trào học Phật đạo lan rộng, số người xuất giaquy y cũng tăng lên rất mau chóng. Trong thời kỳ đứng đầu Giáo hội Trúc Lâm, Ngià rất chú trọng việc giảng dạy kinh điển Phật giáo, cho nên, trong Yếu minh học thuật (要明學術), Ngài khuyên: “Đối với người học, trước tiên là phải xét khảo kinh pháp, sau mới tu hành vậy.”[11] Ngoài sự giảng dạy các Kinh phổ thông (như: Kim Cương, Lăng Nghiêm, Viên Giác và các bộ lục như Tuyết Đậu ngữ lục, Tuệ trung Thượng sĩ ngữ lục, Đại Tuệ ngữ lục), thiền sư còn giảng các Kinh Niết Bàn, Lăng Già, Pháp Hoa và nhất là Hoa Nghiêm.[12]

Năm 1311, lần đầu tiên, thiền sư Pháp Loa phụng chiếu tiếp tục in bộ Đại Tạng kinh. Công việc này đã bắt đầu từ khi Đức Phật Hoàng Trần Nhân Tông còn sống, vào khoảng sau năm 1295, lúc Nội Viên ngoại lang Trần Khắc Dụng và Phạm Thảo xin được bộ Đại Tạng kinh ở nước Nguyên. Ấn bản này sau được cất ở phủ Thiên Trường. Sách Đại Việt sử ký toàn thư chép là: “In bản phó để lưu hành”.[13] Ngài đã ủy cho Bảo Sát, một đệ tử của Đức Điều Ngự Trần Nhân Tông, trông coi việc khắc in Đại Tạng kinh.[14] Có lẽ việc khắc in đã hoàn thành vào năm 1319. Sách Tam tổ thực lục chép: “Tháng 12 năm Kỷ Mùi (1319), Ngài Pháp Loa  kêu gọi Tăng chúngcư sĩ chích máu in Đại Tạng kinh hơn 5.000 quyển, để tại viện Quỳnh Lâm.”[15]

Năm 1322, Pháp Loa đã cho khắc ván quyển Tứ phần luật[16] in đến hơn 5.000 bản; sau đó, mời Quốc sư Tông Kính ở núi Tiên DuQuốc sư Bảo Phác ở núi Vũ Ninh đến chùa Siêu Loại giảng bộ luật này.[17]

3.4.3 Thống nhất tổ chức - củng cố và phát triển chỉnh thể Phật giáo

Sau khi xuất gia, tu hành, Đức Phật Hoàng Trần Nhân Tông dốc toàn tâm lực để xây dựng cơ sở vững chãi cho một nền Phật giáo thống nhất và nhập thế tại Việt Nam. Chính vì thế, Pháp Loa được giới quý tộc ủng hộ mạnh mẽ, nên đã thi hành dễ dàng nhiệm vụ lãnh đạo giáo hội của mình. 

Trong thời kỳ này, Phật giáo phát triển mạnh mẽ; là thời kỳ mà số người xuất gia rất đông. Theo Văn bia tháp Viên Thông, cũng như Tam Tổ thực lục, vào tháng 9 năm Quý Sửu (1313), Ngài đến chùa Vĩnh Nghiêm[18] ở Lạng Giang, quy định chức vụ sư tăng trong cả nước và bổ nhiệm hơn 100 ngôi chùa.[19] Như vậy, thiền sư Pháp Loa đã tiến một bước trong việc tổ chức giáo hội thống nhất. Chùa Vĩnh Nghiêm đã trở thành trụ sở Trung ương Giáo hội Trúc Lâm, chứa đủ hồ sơ của Tăng - Ni cả nước.

4. Kết luận

Lịch sử Phật giáo Việt Nam mãi mãi ghi nhận Pháp Loa như là một thiền sư vừa uyên thâm về giáo lý đạo Thiền, vừa có tài tổ chức các hoạt động của Phật giáo trong nước thời bấy giờ. Sau Trần Nhân Tông, các vị đệ nhị tổ Pháp Loa, tam tổ Huyền Quang đã nối tiếp truyền thừa, mở rộng thiền phái Trúc Lâm Yên Tử. Từ miền non thiêng Yên Tử, tinh thần Trúc Lâm đã khởi phát và lan tỏa khắp nơi, đến nay đã, đang thu hút đông đảo người tham gia trên toàn thế giới.

Dòng thiền Trúc Lâm Yên Tử đã được hồi phục và phát triển mạnh mẽ bởi cách tu tập và triết lý vẫn mang đậm tính thời đại: Tu thiền chính là trở lại với tâm mình, đem tâm mình trở về từng giờ từng phút, sống với nội tâm thanh tịnh. Như vậy, Phật giáo Trúc Lâm là một nền Phật giáo độc lập, uy tín tinh thần của nó là uy tín tinh thần quốc gia Đại Việt. Nền Phật giáo này tuy có tiếp nhận những ảnh hưởng của Phật giáo Trung Hoa, Ấn ĐộTây Tạng nhưng vẫn giữ cá tính đặc biệt của mình, nhờ những đặc trưng di sản ấy.

Trung Ẩn sơn, Thiệu Long tự - 2020

Tài liệu tham khảo

1.   Nguyễn Lang (2000), Việt Nam Phật giáo sử luận, Nxb Văn học, Hà Nội.

2.  Ngô Sĩ Liên và các sử thần triều Lê (1998), Đại Việt sử ký toàn thư, t.2, Nxb. Khoa học xã hội, Hà Nội.

 3.   Nhiều tác giả (1997), Tổng tập Văn học Việt Nam – Tam Tổ thực lục, Nxb. Khoa học xã hội, Hà Nội

4. Y Đằng Anh Tam (2009), Trung Quốc Thiền tông tư tưởng sử thể hệ,  Nxb. Trung tâm Văn giáo Pháp Ấn tự Đài Loan.

5. Lê Mạnh Thát (2000), Toàn tập Trần nhân Tông, Nxb. Tp Hồ Chí Minh

6. Thích Minh Tuệ (1993), Việt Nam Phật giáo sử lược, Nxb. Sài Gòn.

7. Thích Thanh Từ (1997), Tam Tổ Trúc Lâm Giảng Giải, Thành hội Phật giáo Tp. Hồ Chí Minh ấn hành.

 8. Viện Văn học (1988), Thơ văn Lý Trần (tập 2), Nxb. Khoa học xã hội - Hà Nội

 

 

 

 



[1] Nhà địa lý học tiếp cận với di sản từ các nghiên cứu về cảnh quan, biên tập viên của tạp chí quốc tế “Nghiên cứu di sản” (Heritage Studies), có nhiều năm giảng dạy về di sản tại Trường Đại học Plymouth, hiện nay, đảm nhiệm việc nghiên cứu và giảng dạy tại một số viện nghiên cứu ở Vương quốc Anh

[2] Peter Horward (2003), Heriatge: Mangement, Interpretation, Identity; Continuum, London – New York,p. 216

[3] Viện Ngôn ngữ học (2004), Từ điển tiếng Việt, NXB Đà Nẵng và Trung tâm Từ điển học xuất bản

[4] http://www.danchimviet.info/archives/28751/th%E1%BB%B1c-t%E1%BA%A1i-van-hoa-v%E1%BB%9Bi-ton-giao/2011/02)

[5] Nguyên văn bốn câu: 不立文字, 教外別傳, 直指人心, 見性成佛/Bất lập văn tự, Giáo ngoại biệt truyền, Trực chỉ nhân tâm, Kiến tánh thành Phật. Nghĩa là, sự giác ngộ là không lệ thuộc vào các phương tiện chuyển tải văn tự, kinh điển; chỉ cần thông qua tâm linh trực quán mà kiến tính thành Phật. [Y Đằng Anh Tam (2009), Trung Quốc Thiền tông tư tưởng sử thể hệ,  NXB. Trung tâm Văn giáo Pháp Ấn tự Đài Loan, tr.55.]

[6] Trích từ Thượng thừa tam học khuyên chúng phổ thuyết (上乘三學勸眾普說). Nguyên văn:夫學佛之流, 先須見性/ Phù học Phật chi lưu, tiên tu kiến tính. Xem Viện Văn học (1988), Thơ văn Lý Trần (tập 2). NXB. Khoa học xã hội, Hà Nội, tr.663.

[7] Nguyên văn: 見性之後, 堅持淨戒/ Kiến tính chi hậu, kiên trì tịnh giới. Viện Văn học, Sđd, tr.663.

[8] Nhiều tác giả (1997), Sđd, tr. 807.

[9] Nhiều tác giả (1997), Sđd, tr. 808.

[10] Bia tháp Viên Thông khắc rõ là “Đệ tử tam thập dư nhân” - Đệ tử hơn 30 người). Chắc hẳn là nhầm lẫn khi sao chép Tam tổ thực lục, người ta đã ghi sai: 弟 子 三 十 餘 人 (Đệ tử tam thập dư nhân) thành ra là 弟 子 三 千 餘 人 (Đệ tử tam thiên dư nhân - Đệ tử 3.000 người.

[11] Nguyên văn: 若學者, 先按經法而後修行也/ Nhược học giả, tiên án kinh pháp nhi hậu tu hành dã. Xem Viện Văn học (1988), Thơ văn Lý Trần (tập 2). NXB. Khoa học xã hội - Hà Nội, tr.675.

[12] Hoa Nghiêm kinh là tên gọi tắt của bộ Đại phương quảng Phật hoa nghiêm kinh, là bộ Kinh cơ bản của Hoa Nghiêm tông thuộc phái Đại thừa. Kinh nhấn mạnh đến tính “vô ngại” của mọi hiện tượng và chủ trương tâm con người chính là vũ trụđồng thể với tâm Phật. Việc học Hoa Nghiêm kinh đã trở thành một phong trào thiền giới. Tính từ năm 1306, Ngài Pháp Loa lần đầu tiên được cử làm chủ giảng ở chùa Siêu Loại, đến năm cuối cùng cuộc đời mình (1330), theo Tam Tổ thực lục, Ngài làm chủ giảng 18 hội giảng Kinh, thì có tới 9 lần giảng Hoa Nghiêm kinh. Những buổi giảng Kinh như thế rất đông người nghe, thường thường khoảng trên 500, 600 người. Khóa giảng năm 1322, ở chùa Báo Ân, có hơn 1.000 người đến nghe.

[13] Ngô Sĩ Liên và các sử thần triều Lê (1998), Đại Việt sử ký toàn thư, tập 2, Nxb. Khoa học xã hội, tr.73

[14] Nhiều tác giả (1997), Tổng tập Văn học Việt Nam – Tam Tổ thực lục, Nxb. Khoa học xã hội, Hà Nội, tr. 802.

[15] Nhiều tác giả (1997), Sđd, tr. 804.

[16] 四分律. Bộ Tứ phần luật khởi nguyên do Bộ phái Đàm vô đức (Dharmagupta, Pháp tạng bộ) truyền trì. Bộ Luật này được Ngài Phật Đà Da Xa và Trúc Phật Niệm cùng dịch ra Hán văn, gồm 60 quyển.

[17] Nhiều tác giả (1997), Sđd, tr. 805

[18] Còn gọi là chùa Đức La, hiện ở xã Trí Yên, huyện Yên Dũng, tỉnh Bắc Giang

[19] Nhiều tác giả (1997), Sđd, tr. 803.

Send comment
Off
Telex
VNI
Your Name
Your email address
(View: 182)
Vì muốn tạo sự thanh thản cho chư Tôn Đức Tăng Ni và quý Phật Tử Học Viên trong thời điểm căng thẳng của Covid-19, cho nên Giáo Hội quyết định chọn 3 ngày cuối của 2 tuần lễ và 3 ngày cuối tuần lễ thứ nhất là ngày 9, 10, 11/07/2021...
(View: 38)
Bắt phong trần phải phong trần. Cho thanh cao mới được phần thanh cao.
(View: 75)
“Phật tánh là Như Lai tạng” (phẩm Như Lai tánh). Tạng có nghĩa là bao trùm chứa giữ tất cả chúng sanh và muôn sự muôn vật, tất cả hiện hữu thanh tịnh và bất tịnh.
(View: 123)
Đừng vấn vương quá khứ Và vọng tưởng tương lai Quá khứ đã qua rồi Ngày mai còn chưa tới
(View: 125)
Chữ nghiệp trong nhà Phật nói, ý nghĩa của nó rất sâu rộng. Ở đây, chúng tôi chỉ xin giải đáp một cách đại khái sơ lược thôi.
(View: 139)
Phật giáo trên con đường truyền bá và hội nhập luôn gắn liền với hai yếu tố căn bản: khế lý và khế cơ.
(View: 194)
Câu chuyện nhỏ, do cơ duyên, xảy ra đã lâu, dường như lâu tới hơn hai thế kỷ! Lâu vậy, mà như không lâu, câu chuyện, ngỡ bình thường mà...
(View: 230)
Kinh Đại Thừa Diệu Pháp Liên Hoa, đã được chính Đức Thế Tôn tuyên dương là Bổn Kinh Thượng Thừa, bao gồm những bí yếu cực kỳ nhiệm mầu
(View: 536)
Kinh Đại Thừa Diệu Pháp Liên Hoa, đã được chính Đức Thế Tôn tuyên dương là Bổn Kinh Thượng Thừa, bao gồm
(View: 277)
Vận mạng của một thực thể đi qua trong nhận thức được giới hạn ở hai đầu sinh và diệt, đoạn và thường của không gian và thời gian
(View: 292)
Trong bài phát biểu của Ngài trước đám đông đến từ Tây Tạng vào ngày 27 tháng 3 năm 2006 vào cuối buổi thuyết giảng
(View: 337)
Theo Phật giáo, nghiệp là hành động có tác ý, chủ ý của thân (Kāya, 身), khẩu (Vacī, 口), ý (Mano, 意).
(View: 364)
Bạch Đức Thế Tôn, sau khi một chúng sanh qua đời họ sẽ tái sanh về đâu?
(View: 347)
Từ xưa đến nay người ta vẫn thường nhắc đến chữ Tâm trong đời sống, coi đó như một phẩm chất đạo đức, một yếu tố ...
(View: 310)
Mỗi năm, khi mùa mưa đến, chư Tăng Ni thường thu xếp mọi duyên để tập trung về một trụ xứ nhằm thực hiện phận sự an cư.
(View: 341)
Một thời Phật du hóa tại nước Xá-vệ, trong rừng Thắng Lâm, vườn Cấp Cô Độc. Bấy giờ Đức Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo rằng:
(View: 448)
Từ xưa đến nay, nhiều người cho rằng, Đạo Phật chuyên nói về những điều cao siêu huyền bí, rất khó để một con người bình thường thực hành theo.
(View: 373)
Phật giáo Nam tông Theravāda tuy không chú trọng về lễ nghi, cúng bái hoặc sám tụng nhưng trong các nghi lễ Phật giáo thì...
(View: 458)
Xung quanh các hiện tượng mê tín dị đoan “có tổ chức” diễn ra gần đây, đã có nhiều ý kiến trái chiều về “con đường tu tập”
(View: 421)
Lắng nghe và thấu hiểu là hai chất liệu vô cùng cần thiết để hiến dâng cho đời, có khả năng xóa đi những nỗi khổ niềm đau
(View: 425)
Chủ đề bài này là nói về tỉnh thức với tâm không biết. Như thế, nghĩa là những gì rất mực mênh mông, vì cái biết luôn luôn là có hạn.
(View: 413)
Một khi Đức Đạt Lai Lạt Ma rời Tây Tạng, ngài sẽ phải đối diện với nhiệm vụ khó khăn về việc nói với thế giới những gì đã xảy ra...
(View: 464)
Có hôm nghe một trí thức Việt Nam cho rằng, Phật giáo xem cuộc đời sanh đó, tử đó, thật chẳng có ý nghĩa gì. Mọi sự mọi vật trên thế gian trong cái nhìn của đạo Phật, đều là huyển, ảo.
(View: 364)
Năm 1959 một sự đe dọa của Tàu Cộng chống lại Đức Đạt Lai Lạt Ma đưa đến sự phản kháng ở Lhasa.
(View: 440)
Đạo Phật ra đời cách đây đã hơn 25 thế kỷ và trải qua bao cuộc thăng trầm của lịch sử, vẫn phát triển rực rỡ đến ngày nay.
(View: 571)
Theo quan điểm Phật Giáo, tâm của một người bình thường thì yếu đuối và bị lệch lạc bởi những ảo tưởng và nỗi khổ mà họ chất chứa bên trong.
(View: 477)
’Khi một ngôi sao đốt cháy hết nhiên liệu, nó có thể bắt đầu quá trình suy sụp.
(View: 540)
Trong cuộc sống, chúng ta thường mong muốn có được hạnh phúc và tránh né sự hiện hữu của khổ đau đến với mình.
(View: 591)
Phật pháp có nhiều pháp môn tu tập thích hợp cho nhiều căn cơ, hoàn cảnh khác nhau.
(View: 781)
Dưới ánh mặt trời, mọi ảo tượng, ảo ảnh đều tan biến. Mọi thứ đều hiển lộ. Không gì khuất tất. Không gì có thể gợi lên sự hoài nghi, mộng tưởng.
(View: 507)
Sau khi đạt được Giác ngộ, Đức Phật nêu lên Bốn Sự Thậtsự thật thứ nhất là "Khổ đau".
(View: 420)
Trong kỳ Đại Hội Khoáng Đại kỳ II lần nầy chúng con tôi) được phép trình bày với quý Ngài và quý vị một đề tài có liên quan đến sự tu học
(View: 459)
Kinh Đại Bát Niết Bàn nói: “Phật tánh gọi là đại tín tâm. Vì do tín tâmĐại Bồ tát được đầy đủ Bố thí ba la mật cho đến Bát nhã ba la mật.
(View: 707)
Thời đại bây giờ hầu như con người cứ bị xoáy vào cơn lốc của cuộc sống một cách mãnh liệt, thế nên rất nhiều người cảm thấy bức bối...
(View: 489)
Theo Kim Cang Thừa, con đường nhanh chóng để tỉnh thức là nhìn thẳng vào tâm của chính bạn và nhận ra bản tánh thật của tâm.
(View: 455)
Hiện nay, Phật giáo Việt Nam đang đẩy mạnh công tác hoằng pháp, coi đó là chiến lược mũi nhọn để phát triển Phật giáo.
(View: 489)
Sau khi đức Thế Tôn thành đạo, Ngài suy tư và tuyên bố rằng: “Xa lìa dục vọng, được sự tịch tịnhthù thắng nhất!”
(View: 582)
Tại Kinh Thành có một vị cư sĩ, có thể nói là bậc “Thiên kinh vạn quyển”, viết không biết bao nhiêu bài bình giảng về giáo lý...
(View: 606)
Khi cầu nguyện, tâm trở nên tĩnh lặng và tập trung. Đó là việc khá tốt cho đời sống nhân loại khi những cầu nguyện mang tính chân, thiện, mỹ.
(View: 528)
Thế là đến chiều tối, đức Phật và chúng tỳ-khưu mới tới được nơi dự định. Trăng vừa lên, sương mù bàng bạc, không gian như trải một màn lụa mỏng.
(View: 673)
Mưa xuân không tầm tã, không kéo dài. Chỉ một hai cơn, trong một hai ngày, vừa đủ tắm ướt những ngọn lá và...
(View: 566)
Tenzin Gyatso, Đức Đạt Lai Lạt Ma thứ 14 của Tây Tạng, là một nhân vật quen thuộc của công chúng.
(View: 520)
Như tất cả những vị nghiên cứu đều biết rằng Linh Sơn Pháp Bảo Đại Tạng Kinh do cố Hòa Thượng Thích Tịnh Hạnh chủ trương, hầu hết được dịch thẳng từ bản chữ Hán của Đại Chánh Tân Tu Đại Tạng Kinh
(View: 492)
Vào giữa thập niên 1980, Elizabeth Harris, một Kitô hữu người Anh, cảm thấy sự thúc giục phải buông bỏ đức tin tôn giáo cố hữu của mình để...
(View: 564)
Tenzin Gyatso, người được những tín đồ và những người ngưỡng mộ ngài tôn xưng là Đức Thánh Thiện Đạt Lai Lạt Ma.
(View: 538)
Bài Pháp thoại (Dharma Talk) ngày 28 tháng 3 năm 2021 tại Chùa Beeh Low See, Singapore và Chùa Mahakaruna Buddhist Center cũng như Chùa Vihara Mahavira Graha Medan tại Indonesia.
(View: 611)
“Một thời Đức Phật ở Câu-tát-la, du hành giữa nhân gian và có đại chúng Tỳ-kheo đi theo.
(View: 913)
"Ưng vô sở trụ nhi sanh kỳ tâm, là gì?" Xếp Kinh lại gối nơi đầu, ngủ trong dòng suối mát của lời Kinh nhiệm mầu.
(View: 601)
Theo quan điểm của anh chị, Nhẫn nhụcAn phận khác và giống nhau chỗ nào? Quý anh chị chia sẽ kinh nghiệm Người Huynh Trưởng thực hành Hạnh Nhẫn Nhục như thế nào trong đời sống và sinh hoạt GĐPT?
(View: 707)
Mưa xuân không tầm tã, không kéo dài. Chỉ một hai cơn, trong một hai ngày, vừa đủ tắm ướt những ngọn lá và thấm một lớp mỏng
Quảng Cáo Bảo Trợ